Mijoz tovarni qaytardi — nima qilaman?

Qisqacha javob: Sotuvlar ro'yxatidan mijozning chekini toping va qaytarishni rasmiylashtiring. Tovar omborga qaytadi, pul mijozga qaytariladi.

Qaytarish va bekor qilish farqi

Bu ikkisini chalkashtirmaslik kerak:

	Qaytarish	Bekor qilish
Qachon	Sotuv to'g'ri bo'lgan, mijoz keyin qaytargan	Sotuv umuman xato bo'lgan
Misol	Kiyim o'lchami to'g'ri kelmadi	Xato tovar urilgan, chek ikki marta chiqqan
Hisobotda	Qaytarish sifatida ko'rinadi	Sotuv butunlay chiqarib tashlanadi

Batafsil: Xatoni bekor qilish.

Qayerdan bajariladi

Qaytarish uchala kassadan ham qilinadi: kassa dasturida, brauzerdagi kassada (pos.topsavdo.uz) va saytda. Mobil ilovada ham bor, lekin u chekni faqat to'liq qaytaradi.

Brauzerdagi kassada yo'l shunday: kassa ekranining tepasidagi «Sotuvlar» tugmasi → chekni toping → «Qaytarish». Tugma smena yopiq bo'lganda ham ishlaydi. Ikki tafsilot:

• qaytarishdan keyin alohida chek chiqmaydi — qaytarishning o'zi to'liq rasmiylashadi, faqat qog'oz chiqmaydi. Kassa dasturida qaytarish cheki chiqadi;
• ro'yxat serverdan keladi, ya'ni internetsiz ochilmaydi.

Buyurtmadan qaytarish

Tovar buyurtma orqali ketgan bo'lsa, sotuvni qidirib o'tirish shart emas. Bajarilgan buyurtmani oching — o'sha yerda «Qaytarish» tugmasi turadi. U aynan shu sahifadagi oynani ochadi, ya'ni hisob ham, pul yo'li ham, ombor harakati ham bir xil: ikkinchi «buyurtma qaytarishi» degan narsa yo'q.

Qaytargandan keyin buyurtma sahifasiga qaytsangiz, jadvalda «Qaytarildi» ustuni chiqadi: qaysi satrdan qancha qaytgani va qancha pul qaytarilgani ko'rinadi. Sotuv sahifasidan qaytargan bo'lsangiz ham buyurtmada xuddi shunday ko'rinadi — raqam bitta joydan, sotuvdan o'qiladi.

Buyurtmaning holati o'zgarmaydi — u «Bajarilgan» bo'lib qolaveradi. Bu ataylab shunday: tovar chiqqan va pul olingan fakt yolg'onga aylanmaydi. Qaytarish esa sotuvning holatida ko'rinadi va buyurtma sarlavhasida «Sotuv: Qisman qaytarilgan» degan belgi bo'lib chiqadi.

Qadamlar

1. Sotuvlar ro'yxatini oching.
2. Mijozning chekini toping — chek raqami, vaqti yoki summasi bo'yicha.
3. Qaytarish amalini tanlang.
4. Qaysi tovar qaytayotganini belgilang. Chekning bir qismini ham qaytarish mumkin. Dona tovar butun son bilan qaytadi (3 dona sotilgan bo'lsa — 1, 2 yoki 3). Bo'laklab sotilgan satr dona ulushida qaytadi: 8 bo'lakli tortdan 2 bo'lak — 0,25.
5. Sababini yozing, miqdorni tekshiring va tasdiqlang. Xato bo'lsa, qaytarishni keyin faqat do'kon egasi bekor qila oladi — pastdagi Xato qaytarish rasmiylashtirdim.

Printer sozlanmagan yoki o'chiq bo'lsa ham qaytarish to'liq yoziladi — ekranda faqat chek chiqmagani va sababi aytiladi (masalan «Qaytarish cheki chop etilmadi: Printer sozlanmagan…»). Saytda qaytarish chekini keyin sotuv sahifasidan qayta chiqarish mumkin.

Pulni qanday qaytarish ham shu oynada tanlanadi. Standart holat ataylab ehtiyotkor: mijoz biriktirilgan bo'lsa summa uning balansiga o'tadi, mijozsiz chekda esa «pul qaytarmasdan» turadi — kassadan naqd pul chiqishi ongli tanlov bo'lishi kerak. Naqd yoki kartani tanlasangiz qaysi kassadan chiqishini ham ko'rsatasiz. Sotuvda qarz qolgan bo'lsa, qaytgan tovar puli avval o'sha qarzni yopadi — pastda: Qarzga sotilgan tovar qaytsa.

Qancha pul qaytadi

Oddiy sotuvda hisob oddiy: qaytgan miqdor × o'sha satrdagi narx.

Tovar blok, dona yoki bo'lak narxida sotilgan bo'lsa, oynada qo'shimcha «Qaytarish turi» tanlovi chiqadi — pul qaysi narxda qaytishini aynan shu tanlov hal qiladi:

Tanlov	Qanday hisoblanadi
Avtomatik	Satrning o'rtacha narxida
Blok holida	To'liq bloklar blok narxida, blokka yetmagan qoldiq oddiy narxda
Dona holida	Hammasi oddiy narxda
Donalab	Har dona dona narxida (kg bilan turgan tovarni donalab sotgan bo'lsangiz)
Bo'laklab	Har bo'lak bo'lak narxida

Tanlov butun oynaga birdek qo'llanadi — bir so'rovda bitta tur ketadi.

Blok ishlatilgan satrni «Avtomatik» bilan qaytarib bo'lmaydi. Dastur «Qaytarish rejimini aniq tanlang» deb to'xtatadi: o'rtacha narx blok narxi bilan oddiy narxni aralashtirib, summani ikkala tomonga ham noto'g'ri chiqarardi. Shuning uchun Blok holida yoki Dona holida ni o'zingiz belgilaysiz.

Yana ikki chegara bor: Blok holida qaytarish uchun miqdor kamida bitta blokcha bo'lishi kerak, Dona holida esa satrda blokdan tashqari sotilgan miqdordan oshmasligi kerak. Ikkalasida ham sabab ekranda yoziladi.

Blok hajmi kasr bo'lishi mumkin (bir blok pechenye — 2,4 kg). Qaytarish ham xuddi shunday hisoblanadi: 3 kg qaytsa, 2,4 kg si blok narxida, qolgan 0,6 kg oddiy narxda qaytadi.

Chekka umumiy chegirma berilgan bo'lsa, qaytariladigan summa ham shunga yarasha kamayadi — mijoz o'zi to'lamagan pulni qaytarib olmaydi.

Qator chegirmasi bor tovar qaytsa

Kassir qatorning jamini so'mda tushirgan bo'lsa (qator chegirmasi), qaytgan tovar uchun mijozga chegirmali summadan o'z ulushi qaytadi — dona narxida emas.

Misol: 7 ta tort × 1 500 = 10 500, qatorga 500 chegirma berilgan, mijoz 10 000 to'lagan. Tortlar uch marta qaytarildi:

Qaytarish	Mijozga qaytadi
3 ta	4 286 (4 500 emas)
yana 3 ta	4 286
oxirgi 1 ta	1 428 — qatorda qolgan pul
Jami	10 000 — aynan to'lagani

Bo'lib qaytarishdagi yaxlitlash so'mlari oxirgi qaytarishda yopiladi, shuning uchun jami qaytgan pul qatorga to'langan pulga so'mma-so'm teng. Chekka umumiy chegirma ham berilgan bo'lsa, u ham shu hisobga kiradi. Oynadagi «Jami qaytarish summasi» aynan shu raqamni ko'rsatadi.

Chek bir necha marta bo'lib qaytarilsa ham, oxirgi qaytarishda mijozga chekda qolgan pulning aynan o'zi qaytadi: bo'lib qaytarishdagi yaxlitlash so'mlari shu yerda yopiladi va jami qaytgan pul mijoz to'lagan pulga so'mma-so'm teng. Hisoblangan summa chekda qolgan puldan ko'p chiqsa, qaytarish to'xtamaydi: mijozga chekda qolgan pul qaytadi, undan ortig'i — hech qachon. Dasturning eski versiyasida (2026-yil 15-maygacha) chekning bir qismi qaytarilgan bo'lsa ham hisob shunday yopiladi: o'shanda mijozga qaytgan pul hisobga olinadi va jami qaytgan pul — eski va yangi — mijoz to'lagan puldan oshmaydi. Eski versiya tovarni chegirmasiz narxida qaytargan, shuning uchun o'sha satrning butun chegirma ulushi uning qolgan qismidan ayiriladi. Masalan, chekda faqat 2 × 7 777 so'mlik tovar va 1 000 so'm chegirma (jami 14 554): eski versiyada bittasi 7 777 ga qaytgan bo'lsa, ikkinchisi 6 777 ga qaytadi — mijozga jami 14 554, aynan to'lagani. Eski versiyada qaytgan pul sotuvning qarzi bo'lib ham ko'rinmaydi: sotuv sahifasidagi «Qarz» faqat mijoz haqiqatan to'lamagan pulni ko'rsatadi va unga ortiqcha to'lov qo'shib bo'lmaydi. Mijozli sotuvda bu qarz mijoz kartasidagi qarz bilan bir xil: masalan 37 777 so'mlik nasiyaga oldin 10 000 to'langan, eski versiyada 7 777 lik tovar qaytgan bo'lsa — sotuvda ham, kartada ham qarz 20 000; karta to'langach sotuvda qarz qolmaydi. Chek eski versiyada bir necha marta, turli oylarda qaytarilgan bo'lsa ham hisob shunday: masalan o'sha nasiyadan martda 7 777 lik, aprelda 10 000 lik tovar qaytgan bo'lsa — qarz 10 000. Shunday eski sotuvda «Summa» va «Sof foyda» ham qaytgan tovar pulisiz ko'rinadi — sotuvlar ro'yxatida, ustun ostidagi jamida, sotuv sahifasida, bosh sahifada va «Foyda va zarar»da, mahsulot hisobotlari bilan bir xil (yuqoridagi misolda chek 27 777, kofe 7 777 qaytgan — «Summa» 20 000).

Oynadagi «Jami qaytarish summasi» — tasdiqlaganingizda aynan qaytadigan pul, so'mma-so'm: umumiy va aksiya chegirmasi, nasiya ustamasi, oldingi (shu jumladan eski versiyadagi) qaytarishlar hisobga olinadi, bekor qilingan qaytarish esa hisobga kirmaydi. Tanlangan miqdor yoki tur bilan qaytarib bo'lmasa (masalan blokli satr «Avtomatik» bilan yoki qarzidan kechilgan sotuvda kechilgan qismga tegsa), summa o'rniga sababi yoziladi. Nasiya savdosida xodimda tannarxni ko'rish ham, nasiyaga sotish ham ruxsati bo'lmasa, oyna summani oldindan aytmaydi — u qaytarish paytida hisoblanadi.

Oyna har ochilganda sotuvni serverdan qayta o'qiydi — kassa dasturida ham, saytda ham. Shunday qilib boshqa kassada yoki saytda shu chekdan qilingan qaytarish ham hisobga kiradi. Javob kelguncha summa o'rnida yuklanish belgisi turadi va «Qaytarish» tugmasi o'chiq bo'ladi; oldingi ochilishdagi yoki sahifadagi eski raqam ko'rsatilmaydi. Internet bo'lmasa yoki server javob bermasa, summa ko'rsatilmaydi, tugma o'chiq qoladi va sababi oynaning o'zida yoziladi («Internet yo'q — qaytarish faqat internet bilan bo'ladi…»). Internet qaytsa summa o'zi chiqadi.

«Javob kelmadi — natijani tekshiring»

«Qaytarish» bosilgach javob kutilayotganda tugmada aylanuvchi belgi turadi va tugma o'chiq bo'ladi — bu oddiy «yuborilmoqda» holati, javob sekin kelsa ham (internet sekin bo'lsa, bir necha soniya) ogohlantirish chiqmaydi. Oynani yopib qayta ochsangiz ham, javob kelguncha «Qaytarish» o'chiq turadi (tugma ustiga sichqonchani olib borsangiz: «Qaytarish yuborilmoqda — javobini kuting»).

Javob haqiqatan kelmay qolsa — aloqa uzilsa yoki server javobi yetib kelmasa — qaytarish serverda yozilgan bo'lishi ham, yozilmagan bo'lishi ham mumkin. Shunda oynada sariq «Javob kelmadi — natijani tekshiring» paneli chiqadi: qaysi tovar, qancha, qaysi usul va kassa bilan yuborilgani ko'rinadi. Panel oynani yopib qayta ochsangiz ham turadi (sahifani yangilaguncha yoki kassa dasturini qayta ochguncha). Oyna summasi va «Qaytarilgan» ustuni esa serverdan yangidan o'qiladi — qaytarish yozilgan bo'lsa, u yerda ko'rinadi.

• «Qayta yuborish» — o'sha qaytarishni o'sha urinish sifatida yuboradi (formada nima turganidan qat'i nazar): yozilgan bo'lsa server uni ikkinchi marta yozmaydi va «Qaytarish tasdiqlandi — bir marta yozildi» chiqadi; yozilmagan bo'lsa bir marta yoziladi.
• Formani o'zgartirib «Qaytarish» ni bossangiz ham, u shu urinishning davomi hisoblanadi. Oldingisi yozilgan bo'lsa, yangisi qabul qilinmaydi va oyna buni aytadi («…allaqachon ko'rib chiqilgan… yangisi yuborilmadi»); «Qaytarilgan» ustunini tekshirib, yana qaytarish kerak bo'lsa, qayta kiriting. Oldingisi serverga umuman yetmagan bo'lsa, yangisi bir marta yoziladi.

Shunday qilib bitta niyat — bitta qaytarish: javob yo'qolgani uchun pul ikki marta qaytmaydi.

Telefonda tanlash shart emas — mobil ilova chekni to'liq qaytaradi va har satr uchun turni o'zi qo'yadi.

Nima bo'ladi

• Tovar omborga qaytadi — qoldiq oshadi;
• Pul mijozga qaytariladi va kassadan chiqadi;
• Foyda tegishlicha kamayadi;
• Qarzga sotilgan bo'lsa — avval mijozning qarzi kamayadi, mijozga faqat u haqiqatan to'lagan pul qaytadi (pastda);
• Mijoz Telegram botingizga ulangan bo'lsa, unga yangilangan chek boradi (qaytarishni bekor qilsangiz ham).

Pul qaytmaydigan qaytarish ham tannarxni qaytaradi. Har N-chi xaridorga berilgan sovg'a (0 so'm) yoki to'liq chegirma bilan sotilgan tovar qaytsa, mijozga pul qaytmaydi — lekin tovar omborga o'z partiyasi narxida qaytadi va uning tannarxi sotilgan tovarlar tannarxidan ayriladi. Foyda hisoboti, ombor qiymati va «Trial Balance» bir xil raqamni ko'rsatadi. Pulli va pulsiz tovar bitta qaytarishda bo'lsa ham shunday.

To'plam qaytarilsa, sotuv vaqtida saqlangan tarkib bo'yicha uning komponentlari omborga qaytadi. Kassada tarkib o'zgartirilgan bo'lsa ham, tizim hozirgi retseptni emas, aynan sotilgan nusxani tiklaydi.

Agar mijozga keshbek berilgan bo'lsa, qaytarishda u ham hisobga olinadi — qaytarilgan tovarga to'g'ri keladigan keshbek mijozning keshbek hisobidan yechiladi. Uning qarzi (balansi) bunda o'zgarmaydi: keshbek va qarz alohida yuritiladi.

Sotuv chekini qayta chiqarsangiz

Qaytarishdan keyin sotuvning jami kamayadi, chekdagi tovar qatorlari esa sotuv paytidagidek qoladi. Farq qayerga ketgani ko'rinib tursin deb, chekda JAMI dan oldin «Qaytarilgan» qatori chiqadi:

1. Qaychi
   5 x 12 000               60 000
Oraliq jami:                60 000
Chegirma:                   -5 000
Qaytarilgan:               -11 000
JAMI (Naqd):           44 000 so'm

• Qatorda bekor qilinmagan qaytarishlarning jami summasi turadi. Qaytarishni bekor qilsangiz, qator yo'qoladi va chek sotuv paytidagi holiga qaytadi.
• Bu qator sozlanmaydi («Qarz» va «Ustama» kabi) — «Qisqa» chek tuzilishida ham chiqadi.
• Chek qayerdan chop etilishidan qat'i nazar bir xil: saytdan, serverdagi printerdan yoki kassa dasturidan. Kassa dasturi qaytarishlarni lokal bazada saqlamaydi, shuning uchun qaytarilgan sotuvning chekini serverdan oladi — internet yo'q bo'lsa chek «Qaytarilgan» qatorisiz chiqadi.
• Sotuv paytida chiqadigan birinchi chek o'zgarmagan — unda qaytarish yo'q.
• Sotuvning A4 hujjatida (PDF/Excel) ham xuddi shu qator «Qaytarilgan» nomi bilan, xuddi shu tartibda turadi.

Alohida qaytarish cheki (qaysi tovar qaytgani va qancha pul qaytarilgani) — boshqa qog'oz. Qarzli sotuvda unda «JAMI QAYTARISH» ostida yana ikki qator chiqadi — pastdagi bo'limga qarang.

Qarzga sotilgan tovar qaytsa

Mijoz tovarni qarzga (yoki bo'lib to'lashga) olgan va hali hammasini to'lamagan bo'lsa, qaytgan tovar puli avval sotuvning qarzini yopadi. Mijozning qo'liga (yoki hisobiga) faqat qarzdan ortib qolgan pul qaytadi — ya'ni u haqiqatan to'lagan puldan ko'p emas. Qoida naqd, karta va «mijoz balansiga» usullarining hammasida bir xil.

Misol: mijoz 5 000 000 so'mlik tovarni qarzga oldi va 1 000 000 to'ladi (qarzi 4 000 000). Hammasini qaytarib, naqd tanlansa:

• Qarzdan ayriladi: 4 000 000 — qarz yopiladi, mijoz kartasida qarz qolmaydi;
• Mijozga qaytariladi: 1 000 000 — kassadan faqat shuncha chiqadi.

Shu sotuvdan avval 2 000 000 lik tovar qaytsa — hammasi qarzdan ayriladi (qarz 2 000 000 qoladi), kassadan pul chiqmaydi. Qolgan 3 000 000 lik tovar keyin qaytsa — 2 000 000 qarzni yopadi, 1 000 000 mijozga beriladi.

Mijoz balansiga usulida ham avval qarz yopiladi, ortig'i mijozning hisobiga yoziladi (balans manfiy — «biz qarzdormiz»).

Buni qayerda ko'rasiz:

• qaytarish oynasida (sayt va kassa dasturi) «Jami qaytarish summasi» ostida «Qarzdan ayriladi: …» va «Mijozga qaytariladi (naqd): …» (usulga qarab «(kartaga)» yoki «Mijoz hisobiga yoziladi») qatorlari chiqadi — kassir mijozga aynan pastki raqamni beradi. Sotuvda qarz bo'lmasa bu qatorlar chiqmaydi: butun summa mijozga;
• telefonda tasdiqlash oynasi «Summa avval mijoz qarzini yopadi, ortig'i mijoz hisobiga yoziladi» deydi, qaytarishdan keyin esa aniq raqamlar chiqadi;
• qaytarish chekida «JAMI QAYTARISH» ostida «Qarzdan ayrildi» va «Mijozga qaytarildi» (yoki «Hisobiga yozildi») qatorlari;
• mijoz Telegram botida«Qarzingizdan ayrildi: …» va «Sizga qaytarildi: … (naqd)» ko'radi.

Qaytarishni bekor qilsangiz, aynan shu ikki raqam teskari qaytadi: qarz avvalgi holiga, berilgan pul kassaga.

Dasturning oldingi versiyasida (2026-yil oktyabrgacha) qarzli sotuvdan naqd qaytarishda butun summa kassadan chiqardi va mijoz kartasida qarz qolib ketardi. O'sha qaytarishlar o'zgartirilmagan — bunday holatni ko'rsangiz, mijoz bilan hisobni qo'lda to'g'rilang.

Keshbek bilan to'langan tovar qaytsa

Keshbek — do'kon mijozga bergan bonus, mijozning puli emas. Shuning uchun tovar keshbek bilan to'langan bo'lsa, qaytarishda uning shu qismi naqd yoki karta bilan berilmaydi va mijoz hisobiga pul bo'lib yozilmaydi — u mijozning keshbekiga qaytadi. Mijozning o'zi to'lagan pul esa odatdagidek qaytadi.

Qaytgan pul to'lovdagi ulushga qarab bo'linadi. Misol: 1 000 so'mlik tovar uchun 800 so'm naqd va 200 so'm keshbek bilan to'langan.

• Hammasi qaytsa: Keshbekka qaytariladi: 200, Mijozga qaytariladi (naqd): 800.
• Avval 400 so'mlik qismi qaytsa: keshbekka 80, naqd 320. Qolgani keyin qaytsa: keshbekka 120, naqd 480 — jami yana 200 va 800.
• Tovar butunlay keshbek bilan to'langan bo'lsa, kassadan pul chiqmaydi: hammasi keshbekka qaytadi.

Sotuvda qarz ham bo'lsa, avval qarz yopiladi, qolgani shu tartibda bo'linadi. Qarzning bir qismini kechgan bo'lsangiz, kechilgan summa to'langan pul hisoblanmaydi: ulush faqat mijoz haqiqatda to'lagan pul va keshbekdan olinadi. Masalan, 1 000 so'mlik sotuvning 500 so'mi keshbek bilan to'langan, qolgan 500 so'mlik qarz kechilgan bo'lsa, qaytgan 500 so'mning hammasi keshbekka qaytadi — kassadan pul chiqmaydi.

Buni qaytarish oynasida («Keshbekka qaytariladi: …» qatori), qaytarish chekida («Keshbekka qaytdi»), kassa tarixida qaytarish harakatini ochganda («Keshbekka qaytdi») va mijozning Telegram botida («Keshbekingizga qaytdi: …») ko'rasiz. Kassir mijozga faqat «Mijozga qaytariladi» qatoridagi summani beradi.

Qaytarishni bekor qilsangiz, keshbekka qaytgan qism yana mijozning keshbekidan yechiladi.

Nasiyaga sotilgan tovar qaytsa

Bo'lib to'lashga berilgan sotuvdan tovar qaytarilsa, mijozning qarzi kamayadi va grafik ham o'sha zahoti qayta hisoblanadi. Sizdan qo'shimcha hech narsa talab qilinmaydi.

Nima	Qanday
To'langan badallar	O'zgarmaydi — ular allaqachon to'langan, tarix
To'lanmagan badallar	Qolgan qarz shular orasida teng bo'linadi; tiyin qoldig'i oxirgi badalga qo'shiladi
Muddat	O'zgarmaydi — oylar soni ham, sanalar ham o'sha-o'sha

Ustama ham qaytadi. Mijoz o'zida qolmagan tovar uchun bo'lib to'lash ustamasini to'lamaydi: qaytarilgan tovarga tegishli ustama ulushi qarzdan yechiladi. Bu pul emas — kassadan hech narsa chiqmaydi, faqat qarz kamayadi (mijoz ustamani hali to'lamagan edi).

Misol: 5 000 000 so'mlik tovar 6 600 000 so'mga, 6 oyga berilgan. Mijoz tovarning 2/5 qismini qaytardi → tovar puli 2 000 000 va ustamaning 2/5 qismi 640 000 hisobdan chiqadi. Shartnoma summasi 3 960 000 bo'ladi, qolgan badallar shu raqamga moslanadi.

Shartnoma kartochkasida bugungi summa ko'rinadi, ostida esa «shartnoma shuncha edi · shuncha qaytarildi» degan qator. Qarz to'liq yopilganda shartnoma «Yopilgan» bo'ladi.

Grafik har doim qolgan qarzga teng. Qaytarishdan keyin to'lanmagan badallarni qo'shsangiz, aynan mijozning shu shartnoma bo'yicha qolgan qarzi chiqadi — pulni qanday qaytarganingizdan qat'i nazar.

Pulni naqd yoki karta bilan qaytarsangiz

Nasiyada ham oddiy qarzdagidek: qaytgan tovarning ustamasi qarzdan yechiladi, tovar puli esa qolgan qarzni yopadi — naqd yoki karta tanlansa ham. Kassadan pul faqat qaytgan tovar qolgan qarzdan ko'p bo'lsa chiqadi — ortig'i, ya'ni mijoz haqiqatan to'lagan puldan oshmaydi.

Misol: 5 × 1 000 000 lik tovar 6 600 000 ga, 1 000 000 boshlang'ich bilan (qarz 5 600 000). Hammasi naqd qaytsa: ustama 1 600 000 qarzdan yechiladi, 4 000 000 qolgan qarzni yopadi, mijozga 1 000 000 naqd beriladi — boshlang'ichning o'zi; shartnoma «Yopilgan». Bitta tovar qaytsa: ustamadan 320 000, tovar puli 1 000 000 qarzdan ayriladi — kassadan pul chiqmaydi, boshlang'ich joyida, grafik qolgan qarzga (4 280 000) moslanadi.

Mijozga pul qaytsa (qarz yopilgandan keyin), u avval bergan boshlang'ich to'lovdan qaytgan hisoblanadi:

• to'langan badallar o'zgarmaydi — «1-oy to'langan» degan gap to'g'riligicha qoladi;
• boshlang'ichdan qaytgan pul qarzning bir qismi bo'lib qoladi va to'lanmagan badallarga teng bo'linadi;
• grafik ustida, chekda va kassa dasturidagi «Bo'lib to'lash» ro'yxatida «Boshlang'ich» endi bugungi summani ko'rsatadi (qaytgani ayrilgan). Kassa dasturida qator ostida «shartnomada … edi — farqi qaytarishda mijozga berildi» degan izoh ham turadi.

Oldingi versiyada (2026-yil oktyabrgacha) naqd qaytarish qarzni kamaytirmay, pulni boshlang'ichdan berardi: masalan 72 000 lik nasiyadan 12 000 lik tovar naqd qaytsa, qarz 57 600, grafik 3 × 19 200 bo'lardi. Hozir xuddi shu qaytarish qarzni 45 600 ga tushiradi (grafik 3 × 15 200), kassadan pul chiqmaydi. O'sha eski qaytarishlar o'zgarmagan: ularda «Boshlang'ich» bugungi (qaytgani ayrilgan) summani ko'rsatadi, pul boshlang'ichdan ko'p qaytgan bo'lsa ortig'i to'langan badallar pulidan qaytgan hisoblanadi — o'sha badallar yana «Qisman» yoki «Kutilmoqda» (muddati o'tgan bo'lsa «Kechikdi») bo'ladi.

Mijoz to'lagan puldan ko'p tovar qaytarsa do'kon unga qarzdor bo'lib qoladi. Bu mijoz kartochkasida ochiq ko'rinadi: balans manfiy bo'ladi («biz qarzdormiz») va pulni kontragent to'lovi orqali qaytarasiz. Grafikda esa faqat to'langan badallar qoladi, keyingilari o'chadi — to'lanadigan narsa qolmagan.

Qarzidan kechilgan sotuvdan qaytarish. Sotuv qarzining bir qismidan kechilgan bo'lsa, qaytarish kechilmagan qism doirasida odatdagidek o'tadi. Kechilgan qismga tegadigan qaytarish to'xtatiladi — aks holda mijoz to'lamagan pul unga naqd yoki hisobiga qaytib ketardi. Oyna buni tasdiqlashdan oldin aytadi: summa o'rniga «Bu sotuv qarzidan 10 000 so'm kechilgan — qaytarish kechilgan qismga tegib ketadi…» kabi sabab chiqadi. Unday holda avval kechishni bekor qiling, keyin qaytaring.

Xato qaytarish rasmiylashtirdim

Qaytarishni do'kon egasi bekor qila oladi (admin ham). Bu «qaytarish umuman bo'lmagan» degani — mijoz tovarni qaytarmagan bo'lsa-yu, kassir adashib rasmiylashtirgan bo'lsa.

Qayerda: sotuv sahifasidagi «Qaytarishlar tarixi» → qaytarish qatoridagi «Xatoni bekor qilish» tugmasi.

• Saytda — tarix yig'ilgan turadi, sarlavhasini bosib oching;
• kassa dasturida — sotuv sahifasining pastidagi jadvalda. Tugma faqat internet bor paytda chiqadi: bekor qilish serverda bajariladi;
• telefonda va brauzerdagi kassada bunday tugma yo'q.

Xodimga (kassirga) tugma ko'rinmaydi — xato qaytarish bo'lsa, egasiga ayting.

Qadamlar:

1. Tugmani bosing — oyna avval tekshiradi, bekor qilish mumkinmi.
2. Sababni yozing — masalan «kassir boshqa chekni qaytarib yubordi». Sababsiz tugma bosilmaydi; sabab tarixda qoladi.
3. Ha, bekor qilish ni bosing.

Nima bo'ladi:

• qaytgan tovar ombordan qayta yechiladi — aynan shu qaytarish tovarni qaysi partiyalarga qaytargan bo'lsa, o'shalardan (chekdan bir necha marta qaytarilgan va tovar turli narxdagi partiyalarga tushgan bo'lsa ham), ya'ni tovar yana sotilgan holatga qaytadi; uning tannarxi ham sotilgan tovarlar tannarxiga qaytadi (pulsiz qaytarishda — sovg'a — ham);
• naqd yoki karta bilan mijozga berilgan pul o'sha kassaga qaytib tushadi; qarzdan ayrilgan qism ham, mijoz balansiga yoki «pul qaytarmasdan» qaytarilgan summa ham — mijozning qarzi avvalgi holiga qaytadi, keshbek ham qaytadi;
• sotuvning summasi va holati tiklanadi (masalan «Qisman qaytarilgan» → «Tugallangan»); nasiya shartnomasida qarz, ustama va boshlang'ich to'lov qaytarishdan oldingi holiga qaytadi, grafik yana qolgan qarzga teng bo'ladi. Badal summalari ham odatda aynan avvalgidek bo'ladi. Bitta istisno: qaytarishdan keyin grafik kichrayib, mijozning avvalgi qisman to'lovi bir nechta badalni «To'langan» qilib ko'rsatgan bo'lsa, ular to'langanligicha qoladi va qolgan qarz keyingi oylarga bo'linadi;
• shu qaytarish uchun sotuvchining oyligidan foiz ushlab qolingan bo'lsa, u qaytariladi;
• qaytarish o'chmaydi — tarixda «Bekor qilingan» bo'lib, kim va nega bekor qilgani bilan qoladi. Hisobotlarda u endi sanalmaydi.

Qachon bekor qilib bo'lmaydi (oyna sababini oldindan aytadi):

• faqat eng oxirgi qaytarish bekor qilinadi. Chekdan bir necha marta qaytarilgan bo'lsa — tugma faqat oxirgisida turadi; oldingisiga yetish uchun keyingilarini birin-ketin bekor qilasiz;
• qaytgan tovar allaqachon sotilgan bo'lsa (omborda o'sha partiyadan yetarli qolmagan) — dastur «qaytarilgan tovar allaqachon sotilgan» deb to'xtatadi. Shu mahsulotning boshqa partiyasida qoldiq bo'lsa ham to'xtatadi: aks holda tovar boshqa narxdagi partiyadan yechilib, ombor qiymati va hisob bir-biridan ajralib qolardi. Unday holda pastdagi «qayta sotish» yo'lidan foydalaning.

Qaytgan tovar buyurtmaga band bo'lsa — oynada ogohlantirish chiqadi: «bu tovardan N tasi buyurtmada band. Qaytarish bekor qilinsa, buyurtmaga yetmay qolishi mumkin». Bu to'siq emas — kassadagi kabi, faqat ogohlantirish: bekor qilish baribir o'tadi, buyurtmani esa o'zingiz kuzatasiz.

Bekor qilib bo'lmasa — qayta sotish

Qaytgan tovar sotib yuborilgan bo'lsa yoki siz do'kon egasi bo'lmasangiz, ortiqcha qaytarilgan tovarni o'sha mijozga qaytadan soting — oddiy sotuv kabi. Tovar ombordan yana chiqadi. Pulni esa qaytarishda qanday ketgan bo'lsa, shunday qaytarasiz:

Qaytarishda pul qanday qaytgan	Yangi sotuvda nima qilasiz
Naqd yoki karta	O'sha to'lov turi bilan pul olasiz — kassadagi summa haqiqatga mos keladi
Mijoz balansiga yoki «pul qaytarmasdan» (chekda mijoz bor)	O'sha mijozni tanlab, qarzga sotasiz — uning qarzi avvalgi holiga qaytadi

Tovar narxi bugun boshqacha bo'lsa, qatorga eski chekdagi narxni qo'ying: Chegirma va narx o'zgartirish.

Bilib qo'ying:

• hisobotlarda ikkalasi ham ko'rinadi — qaytarish va yangi sotuv, ular bir-birini qoplaydi;
• eski chekda qaytarish turgani uchun uni endi bekor qilib bo'lmaydi;
• nasiyaga sotilgan chekda qaytarish grafikni qayta hisoblagan — u avvalgi holiga qaytmaydi, yangi sotuv alohida rasmiylashtiriladi.

Bekor qilingan chekdan qaytarish

Sotuvning o'zi bekor qilingan bo'lsa, undan qaytarish qilib bo'lmaydi — dastur «Bu sotuv bekor qilingan» deb ogohlantiradi. Bu to'g'ri: sotuv bekor qilinganda tovar allaqachon omborga qaytgan va pul ham qaytarilgan, ya'ni qaytaradigan narsa qolmagan.

Yaroqsiz tovar qaytsa

Agar qaytgan tovar sotib bo'lmaydigan holatda bo'lsa (buzilgan, yaroqsiz), uni omborga qaytargandan keyin alohida hisobdan chiqarish kerak — aks holda qoldiqda bor ko'rinadi, lekin aslida sotib bo'lmaydi.

Batafsil: Tovarni hisobdan chiqarish.

Tez-tez uchraydigan savollar

Chek yo'qolgan bo'lsa qaytara olamanmi? Ha. Sotuvlar ro'yxatidan sana, summa yoki mijoz bo'yicha topish mumkin.

Qaytarishni internetsiz qilsam bo'ladimi? Yo'q — hech bir ilovada. Qaytarish darhol serverga yoziladi: tovar omborga va pul mijozga bir vaqtda, bir joyda qaytishi kerak, shuning uchun u navbatga yozilmaydi. Kassa dasturida chek va sotuvlar ro'yxati internetsiz ham ochiladi, qaytarish oynasi ham ochiladi, lekin «Qaytarish» tugmasi o'chiq turadi va sababi yoziladi — internet oyna ochiq turganda uzilsa ham. Qaytarish hech qachon navbatga qo'yilmaydi: internet qaytganda hech narsa o'zi yuborilmaydi, shuning uchun bitta qaytarish ikki marta yozilib qolmaydi. Tugma aynan uzilish paytida bosilsa, «Internet yo'q — yozuv yuborilmadi. Ulanish tiklangach qayta urinib ko'ring.» degan xabar chiqadi va hech narsa yozilmaydi. Brauzerdagi kassa va saytda esa sotuvlar ro'yxatining o'zi serverdan keladi. Tovarni olib qo'ying va internet qaytgach rasmiylashtiring. Batafsil: Internetsiz ishlash.

Mijozga naqd emas, kartaga qaytarsam? To'lov turini tanlash mumkin. Lekin hisob to'g'ri bo'lishi uchun mijozga qanday qaytargan bo'lsangiz, shuni tanlang.

Qaytarilgan chek Sotuvlar ro'yxati ostidagi jamiga kiradimi? Qisman qaytarilgan chek — ha, qaytarishdan keyin qolgan summasi bilan. To'liq qaytarilgan chek — yo'q: u ro'yxatda «Qaytarilgan» holati bilan ko'rinadi, lekin jamiga qo'shilmaydi va jami ostida alohida yoziladi. Bekor qilingan cheklar bilan birga batafsil: Xatoni bekor qilish.

Sotuvchining foiziga ta'sir qiladimi

Ha, agar sotuvchiga sotuvdan foiz belgilangan bo'lsa. Qaytarilgan tovar uchun berilgan foiz keyingi oy oyligidan ushlab qolinadi va u yerda alohida qator bo'lib ko'rinadi — jarima emas, sababi yozilgan holda. Kassirdan hech narsa talab qilinmaydi: qaytarishni odatdagidek qilaverasiz.

Batafsil: Xodimlar oyligi.

Keyingi qadam

• Xodimlar oyligi
• Xatoni bekor qilish
• Tovarni hisobdan chiqarish