Tungi rejim
Smenani qanday yopish kerak?
Qisqacha javob: Kassa dasturida yuqoridagi smena panelidan «Sessiyani yopish» tugmasini bosing → «Pul harakati» jadvalini o'qing → kassadagi naqd pulni sanab kiriting → elektron to'lovlar summasini kiriting → yopishni tasdiqlang. Shundan so'ng Z-hisobot chiqadi va uni chek sifatida chop etish mumkin.
Ekranda «sessiya» deb yozilgan — bu smena bilan bir xil narsa: kassa ochilganidan yopilgunicha bo'lgan davr.
Qadamlar
- Kassa dasturini oching va sotuv ekranida turing.
- Yuqoridagi smena panelida «Sessiyani yopish» tugmasini bosing.
- «Pul harakati» jadvalini yuqoridan pastga o'qing — u kassadagi pul qayerdan kelib qayerga ketganini ko'rsatadi. Biror raqam shubha tug'dirsa o'sha qatorni bosing — ichidagi yozuvlar ochiladi (pastda batafsil).
- «Sanang» qatoridagi Naqd maydoniga kassa yashigidagi hamma naqd pulni sanab kiriting — ochilishdagi pul bilan birga.
- Elektron maydoniga terminal va o'tkazma orqali tushgan summani kiriting.
- Agar farq chiqsa — «Izoh» maydonini to'ldiring (farq bo'lganda majburiy).
- Pulni seyfga topshirayotgan bo'lsangiz, tegishli belgini qo'yib topshiriladigan summani kiriting.
- Yopishni tasdiqlang.
Yopilgandan so'ng Z-hisobot ko'rinadi. Uni chek printerida chop etsangiz, kunlik yakun qog'ozda qoladi.
Smena davri oynaning tepasida yozilgan
Oyna tepasida kassa nomi ostida «Smena davri» turadi — masalan 3 sen 09:00 — 4 sen 02:00. Ochiq smenada oxiri «hozir» deb yoziladi.
Bu yozuv bir savolni oldindan yopadi: smenaning raqamlari kunlik hisobot bilan teng chiqmasligi mumkin. Smena kalendar kuniga sig'maydi, kunlik hisobot esa yarim tundan keyingi sotuvlarni ertangi kunga yozadi.
Sotuvlar chindan bir necha kunga tarqalgan bo'lsa, davr ostida qaysi kunga qancha tushgani ham ko'rsatiladi — kunlik hisobot bilan solishtirishda o'shani ishlating. Smena tunda o'tgan-u sotuvlari bir kunga sig'gan bo'lsa bu ro'yxat chiqmaydi.
Xuddi shu yozuv saytdagi Kassa → Smenalar bo'limida, yopilgan smena hisobotini ochganda ham turadi.
Pul qayerdan kelib qayerga ketdi
Yopish oynasidagi asosiy jadval — «Pul harakati». U bitta savolga javob beradi: qo'limdagi pul nega aynan shuncha?
Jadval ikki ustunli — Naqd va Elektron, chunki bu ikki pul alohida sanaladi:
| Pul harakati | Naqd | Elektron |
|---|---|---|
| Ochilishda | 1 000 000 | 200 000 |
| Sotuvdan (24 ta) | +850 000 | +430 000 |
| Undirilgan qarz (3 ta) | +200 000 | — |
| Xarajat (2 ta) | −50 000 | — |
| Ta'minotchiga to'landi | −100 000 | — |
| Qaytarish va bekor qilish | −30 000 | — |
| Bo'lishi kerak | 1 870 000 | 630 000 |
| Sanang | siz kiritasiz | siz kiritasiz |
| Farq | 0 | 0 |
Yuqoridan pastga o'qing: smena boshida kassada shuncha pul bor edi, keyin shular qo'shildi, shular chiqdi — natijada kassada shuncha bo'lishi kerak. Jadval doim jamlanadi: ochilish + kirimlar − chiqimlar = «Bo'lishi kerak».
Qatorlar smenangizga qarab o'zgaradi — masalan seyfdan mayda pul olgan bo'lsangiz «Seyfdan olindi», mijozga qarz bergan bo'lsangiz «Qarz berildi» qatori chiqadi. Bo'lmagan harakat qator ham chiqarmaydi.
Do'konning o'z qarzi (bank krediti, tanishdan olingan pul) shu kassadan qaytarilgan bo'lsa, alohida «Qarz qaytarildi» qatori chiqadi. U «Qarz berildi» bilan bir narsa emas: biri — siz mijozga bergan pul, ikkinchisi — sizning o'z qarzingiz kamaygani. Bunday to'lov keyin bekor qilingan bo'lsa, pul kassaga «Bekor qilingan qarz to'lovi» qatori bilan qaytadi. Batafsil: Do'konning o'z qarzi.
Smena davomida naqdni kartaga (yoki aksincha) o'tkazgan bo'lsangiz, «Pul turi almashtirildi» qatori chiqadi — u YAGONA qatorda naqddan ayiradi va elektronga qo'shadi, chunki pul kassadan chiqmagan, faqat turi o'zgargan. Batafsil: Naqdni kartaga almashtirish.
Ochilishdagi elektron pul
Endi elektron ochilish qoldig'i ham ko'rsatiladi. Bu muhim: agar oldingi smenada elektron pul seyfga topshirilmagan bo'lsa, u kassada qolib turadi va «Bo'lishi kerak» summasi bugungi karta savdosidan katta chiqadi. Bu xato emas — shunchaki o'tgan smenadan qolgan pul, va endi u jadvalda ochiq ko'rinadi.
Qatorni bosing — ichida nima borligi ochiladi
Har bir qator bosiladi: ostidan o'sha raqamni tashkil qilgan yozuvlar ro'yxati ochiladi — vaqti, kim yoki nima, izohi va summasi. Ya'ni «Ta'minotchiga to'landi: −123 000» qatorini bosib, aynan kimga va qachon to'langanini boshqa sahifaga chiqmasdan ko'rasiz.
Har bir yozuvda kimning yoki nimaning nomi chiqishi harakat turiga bog'liq: sotuvda — mijoz, ta'minotchi to'lovida — ta'minotchi, xarajatda — «Transport — Benzin», qarz to'lovida — qarzdor mijoz. Hech kimga bog'lanmagan yozuv o'z izohi bilan chiqadi.
Bir vaqtda bir nechta qatorni ochib qo'yish mumkin. Bitta qator ostida eng ko'pi 40 ta yozuv ko'rsatiladi: gavjum do'konda «Sotuvdan» qatori yuzlab yozuvdan iborat bo'ladi va ular «Sanang» maydonini ekrandan surib yuborardi. Qolgani yashirilmaydi — ro'yxat ostida «…va yana 112 ta (jami 152 ta)» kabi ochiq yoziladi.
Ba'zi qatorlar ochilmaydi — masalan «Sababi aniqlanmagan» qatori, chunki uning ortida jurnaldagi aniq yozuv yo'q.
To'lov va xarajat turlari
Jadval ostidagi «To'lov va xarajat turlari» bo'limi yig'ilgan holda turadi — oyna qisqa bo'lishi uchun. Ochsangiz ikki kesim chiqadi:
- To'lov turlari bo'yicha — Naqd, Karta, Payme va boshqalar alohida. Jadvalda faqat «Naqd» va «Elektron» ustuni bor, ya'ni Karta, Click va Payme o'sha bitta «elektron» ichiga qo'shilib ketadi — ularni ajratib faqat shu yer ko'rsatadi;
- Xarajat nimaga ketdi — turkumlar bo'yicha yig'indi. Jadvalda har bir xarajat alohida turadi (smenada 20 marta benzin olinsa 20 ta yozuv), bu yerda esa «Transport: 250 000» bo'lib bir qatorga jamlanadi.
Kim qarz to'lagani va smenadagi sotuvlar ro'yxati bu bo'limda yo'q — ular jadvalning «Undirilgan qarz» va «Sotuvdan» qatorini bosganda, vaqti va izohi bilan chiqadi.
Ochiq smenadagi summa
Ochiq smenada kassir ham joriy tushum va tizim hisoblagan qoldiqni ko'ra oladi. Bu ko'rsatkichlar sotuv, xarajat va to'lovlar bilan yangilanib boradi. Smenani yopayotganda baribir kassadagi haqiqiy pulni sanab kiriting: farq chiqsa, izoh yozish majburiy.
Z-hisobotda nima bo'ladi
| Ko'rsatkich | Ma'nosi |
|---|---|
| Sotuvlar | Smena davomidagi sotuvlar soni |
| Umumiy tushum | Sotilgan tovarlarning jami summasi |
| Naqd / Elektron | To'lov turi bo'yicha taqsimot |
| Nasiya (qarz) | Sotilgan, lekin hali to'lanmagan summa — kassaga tushmagan |
| Undirilgan qarz | Mijozlar shu smenada to'lagan eski qarzlar — kassaga tushgan |
| Ta'minotchiga to'landi | Shu smenada kassadan ta'minotchi qarziga berilgan pul |
| Jami xarajat | Smena davomida kassadan chiqqan xarajatlar |
| NAQD HARAKATI | Ochilishdagi naqddan «Kutilgan naqd»gacha bo'lgan butun yo'l |
| ELEKTRON HARAKATI | Ochilishdagi elektrondan «Kutilgan elektron»gacha |
| Haqiqiy naqd / elektron | Siz sanab kiritgan summalar |
| Kutilgan jami / Haqiqiy jami | Naqd va elektron yig'indisi |
| Farq | Haqiqiy − kutilgan |
Chekda naqd va elektron ketma-ket ikki blokda chiqadi — ekrandagidek ikki ustunli emas, chunki chek tor va ustunlar sig'maydi.
Muhim: nasiya (qarzga sotilgan) summa kassaga tushmaydi, shuning uchun kutilgan naqd pulga qo'shilmaydi. Mijoz qarzini keyin to'lasa — o'sha kungi smenaga tushadi.
Undirilgan qarz nega alohida qator
Mijoz eski qarzini to'lasa, bu pul kassaga tushadi, lekin u shu smenaning sotuvi emas. Shuning uchun «Pul harakati» jadvalida u alohida qator bo'lib turadi: «Undirilgan qarz (N ta)», naqd va elektron ustunlari bilan. Kim to'lagani shu qatorni bosganda ochiladi; to'liq ro'yxat Z-chekda ham chiqadi.
Bu raqam «Bo'lishi kerak» summasi ichida hisobga olingan — ya'ni uni alohida qo'shish shart emas. U shunchaki kassadagi pulning qaysi qismi sotuvdan, qaysi qismi eski qarzlardan kelganini ko'rsatadi. Qarz to'lovi bo'lmagan smenada bu qator umuman chiqmaydi.
Mijoz shu smenada nasiyaga olib, shu smenada to'lasa — bu pul ham «To'lov turlari bo'yicha» kesimida, ham «Undirilgan qarz» qatorida ko'rinadi. Bu ikki marta hisoblash emas: bir xil pulga ikki xil nigoh — «qaysi sotuvga tegishli» va «kassaga qayerdan tushdi».
Farq chiqsa nima qilaman
- Kamomad — kassada kutilganidan kam pul bor.
- Ortiqcha — kutilganidan ko'p pul bor.
Ikkala holatda ham izoh yozish majburiy. Farq yo'qolib ketmaydi: u alohida qayd etiladi va hisobotlarda ko'rinadi, ya'ni oy oxirida kim qancha kam topshirgani ko'rinib turadi.
Batafsil: Kassadagi pul mos kelmasa.
Internet yo'q bo'lsa
Smenani internetsiz ham yopish mumkin — kassa dasturi lokal ma'lumot asosida hisoblaydi. Lekin iloji bo'lsa internetni kutib yoping: onlayn holatda tizim mijozlarning qarz to'lovlarini ham hisobga oladi, offline holatda esa ular ko'rinmasligi mumkin va farq noto'g'ri chiqadi.
Internetsiz «Pul harakati» jadvali chiqmaydi — u kassa harakatlari jurnalidan quriladi, jurnal esa serverda. Demak qator ostidagi tafsilot ham bo'lmaydi. O'shanda oyna soddaroq ko'rinishga tushadi: kutilgan naqd/elektron summa va sanov maydonlari.
Lokal baza faqat sotuvni biladi — xarajat, ta'minotchi to'lovi va qarz to'lovini emas. Shuning uchun jadval internetsiz «yarim» ko'rsatilmaydi: yarim ro'yxat butunlay yo'q ro'yxatdan chalg'ituvchiroq bo'lardi.
Tez-tez uchraydigan savollar
Smenani yopmasdan dasturni yopsam bo'ladimi? Bo'ladi, smena ochiq qoladi va keyin davom etadi. Lekin kunlik hisobot to'g'ri chiqishi uchun har kuni oxirida yopish tavsiya etiladi.
Smena kechasi soat 12 dan o'tsa nima bo'ladi? Smena hisoboti (Z-hisobot) butun smenani sanaydi — masalan 09:00 dan 02:00 gacha. Bosh sahifa va kunlik hisobot esa kunlarni alohida sanaydi, ya'ni yarim tundan keyingi sotuvlar ertangi kunga tushadi.
Ikkala raqam ham to'g'ri, shunchaki boshqa davrni ko'rsatadi. Shuning uchun smena hisobotida uning davri yozib qo'yilgan (3 sen 09:00 — 4 sen 02:00). Sotuvlar chindan bir necha kunga tarqalgan bo'lsa, ostida qaysi kunga qancha tushgani ham qator-qator ko'rsatiladi. Smena tunda o'tgan-u sotuvlari bir kunga sig'gan bo'lsa bu ro'yxat chiqmaydi — bekorga chalg'itmaydi.
Bir kunda bir necha marta yopsam bo'ladimi? Ha. Masalan kassir almashganda — pul sanab topshiriladi, smena yopiladi va yangisi ochiladi.
Smenani men ochmagan bo'lsam ham yopa olamanmi? Ha. Kassaga biriktirilgan har bir xodim shu kassaning ochiq smenasini yopa oladi — smena kassaga tegishli, uni ochgan kassirga emas. Z-hisobotda kim ochgani va kim yopgani alohida ko'rinadi, ya'ni pul uchun javobgarlik yo'qolmaydi.
Boshqa kassirning tugagan smenasini ko'ra olamanmi? Yo'q. Yopilgan smenalar — sanalgan pul, kutilgan qoldiq, kamomad va ortiqcha — faqat do'kon egasiga va «Barcha kassirlarning smenasini ko'rish» ruxsati berilgan xodimga ko'rinadi. O'zingiz ochgan yoki o'zingiz yopgan smenalar esa doim ko'rinadi.
Yopilgan smenani qayta ochish mumkinmi? Yo'q. Yangi smena ochiladi. Xato kiritilgan bo'lsa rahbarga murojaat qiling.
Smenani yopgach «yangilanish o'rnatamizmi?» degan oyna chiqdi — bu nima? Kassa dasturining yangi versiyasi fonda yuklab olingan. Smena yopilgan payt — uni o'rnatish uchun eng qulay daqiqa, shuning uchun dastur aynan shunda so'raydi. «Keyinroq» desangiz hech narsa bo'lmaydi va ishlashda davom etasiz; «Hozir o'rnatish» desangiz dastur bir daqiqacha yopilib, yangi versiyada o'zi qayta ochiladi. Sotuv o'rtasida bu oyna chiqmaydi — batafsil.