Sutdan tvorog va smetana chiqdi — buni qanday yozaman?

Qisqacha javob: my.topsavdo.uz → Ombor → Ishlab chiqarish → Yangi ishlab chiqarish → Sarfga xom-ashyoni (masalan 100 litr sut), Natijaga chiqqan mahsulotlarni (tvorog, smetana, zardob) yozing → oyna ichida sarflangan pul natijalar orasida qanday bo'linishini ko'rasiz → Saqlash. Xom-ashyo omborda kamayadi, tayyor mahsulotlar o'z tannarxi bilan omborga tushadi.

Bu bo'lim faqat saytda (my.topsavdo.uz) — kassa dasturida va mobil ilovada yo'q.

Qachon kerak

Bitta xom-ashyodan bir vaqtning o'zida bir nechta mahsulot chiqadigan ishlar uchun:

• sut → tvorog + smetana + zardob;
• qo'y go'shti → go'sht + suyak + yog';
• bir bo'lak mato → ko'ylak + qirqindi.

Ya'ni qozon bir marta qaynaydi, undan bir nechta mahsulot chiqadi va sarflangan pul ular orasida bo'linishi kerak — aks holda birining tannarxi past, boshqasiniki yuqori ko'rinib, foyda hisoboti yolg'on gapiradi.

To'plamdan farqi

To'plam — ko'pdan bitta: bir necha tayyor mahsulotdan bitta sotuv birligi yig'iladi (sovg'a qutisi, kombo). Uning alohida qoldig'i yuritilmaydi, sotilganda tarkibi kamayadi.

Ishlab chiqarish — bittadan ko'p: xom-ashyo yo'qoladi, o'rniga bir nechta YANGI mahsulot va ularning o'z qoldig'i paydo bo'ladi.

To'plamni ishlab chiqarish hujjatiga ham, retseptga ham qo'shib bo'lmaydi — uning o'z partiyasi yo'q. Tanlash ro'yxatida to'plamlar umuman ko'rinmaydi.

Retsept — «bitta qozon» shabloni

Retsept majburiy emas: hujjatda Retseptsiz (qatorlarni o'zim yozaman) ni tanlab, sarf va natijani qo'lda ham yozish mumkin. Lekin bir xil ish takrorlanadigan bo'lsa, retsept ikki narsani beradi:

1. hujjat qatorlari o'zi to'ladi — mahsulotlarni qaytadan qidirib o'tirmaysiz;
2. nisbat saqlanadi: bitta qatordagi miqdorni o'zgartirsangiz, qolganlari o'zi qayta hisoblanadi.

Retseptni qanday yarataman

1. Ombor → Retseptlar → Yangi retsept.
2. Nomi — masalan «Sutdan tvorog va smetana».
3. Sarf — qozonga nima tushadi: mahsulotni tanlang va miqdorini yozing (100 litr sut, 2 kg tuz). Sarf qatori tugmasi yangi qator qo'shadi.
4. Natija — qozondan nima chiqadi: tvorog 15 kg, smetana 10 kg, zardob 60 litr.
5. Tannarx taqsimoti — bo'sh qoldirsangiz Do'kon sozlamasi bo'yicha ishlatiladi. Do'kon standarti hozircha hamma do'konda Miqdor bo'yicha (uni sozlamalar sahifasidan o'zgartirish hozircha ochilmagan). Shuning uchun boshqa usul kerak bo'lsa — shu yerda tanlang, hujjatda baribir o'zgartira olasiz.
6. Faol — yangi hujjatlarda taklif qilinsin belgisini qoldiring va Saqlash.

Miqdorlar retseptda mutlaq yoziladi («100 litrga shuncha»), foizda emas — texnolog aynan shunday o'ylaydi.

Retseptlar ro'yxatida CHIQISH ustuni bor: 100 kg go'shtdan jami 85 kg mahsulot chiqsa — 85 %. U faqat sarf va natijaning hamma birligi bir xil bo'lganda hisoblanadi; litr bilan kilogramm aralash bo'lsa (sut → tvorog) ustunda chiziqcha turadi, chunki litrni kilogrammga bo'lgan raqam ma'nosiz bo'lardi. Bu ustun faqat ma'lumot uchun — hisobga ta'siri yo'q.

Retsept ombor ham, pul ham qimirlatmaydi. Shuning uchun uni o'chirish oddiy ma'lumotnoma qoidasi bo'yicha ketadi — odatda arxivlanadi (Ma'lumotni o'chirish va arxivlash). Arxivdagi retsept yangi hujjatda taklif qilinmaydi, lekin u bilan ilgari kiritilgan hujjatlar joyida qoladi.

Hujjatni qanday kiritaman

1. Ombor → Ishlab chiqarish → Yangi ishlab chiqarish.
2. Retsept ni tanlang — qatorlar o'zi to'ladi. Retseptsiz ham ishlashingiz mumkin.
3. Kerak bo'lsa miqdorni o'zgartiring. Retseptdan kelgan qatorda Nisbat saqlanadi belgisi yonib turadi: 100 litr o'rniga 150 litr yozsangiz, qolgan hamma qator 1,5 barobar ko'payadi (tvorog 15 → 22,5 kg). Har qatorni mustaqil yozmoqchi bo'lsangiz shu tugmani bosing — u Har qator mustaqil ga o'zgaradi.
4. Har sarf qatori ostida Omborda: 120 litr deb hozirgi qoldiq ko'rsatiladi. Yozgan miqdoringiz qoldiqdan ko'p bo'lsa raqam qizil bo'lib ko'rinadi.
5. Qachon chiqarilgan — odatda bugun. Kechagi qozonni bugun kiritish uchun kecha sanasini tanlashingiz mumkin; kalendarda undan eskisi ochilmaydi.
6. Tannarx qanday bo'linadi bo'limiga qarang — bu saqlashdan OLDIN hisoblangan haqiqiy taqsimot, keyin boshqa raqam chiqmaydi.
7. Kerak bo'lsa Izoh yozing (masalan «ertalabki qozon») va Saqlash.

Saqlangan hujjat darhol ochiladi — taqsimot oldindan ko'rsatilgani bilan bir xil ekaniga ishonch hosil qilasiz.

Hujjat tahrirlanmaydi. Saqlangandan keyin uni o'zgartiradigan tugma yo'q: partiyalar yaratilgan, mahsulot tannarxi yangilangan. Xato bo'lsa hujjat bekor qilinadi va qaytadan kiritiladi — pastda.

Tannarx qanday taqsimlanadi

Sarflangan xom-ashyoning puli to'liq natijalar orasida bo'linadi. Qaynatishda uchgan yo'qotish alohida zarar sifatida yozilmaydi — u chiqqan mahsulotlar tannarxi ichida qoladi. Buni oynaning ostida ham o'qiysiz.

Xom-ashyoning puli qaysi narxda kelgan bo'lsa shundan olinadi: omborda bir necha partiya bo'lsa avval kelgani avval ketadi tartibida yechiladi (tannarx qanday hisoblanadi).

To'rt usul

Misol: 100 litr sut — 600 000 so'm. Undan tvorog 15 kg, smetana 10 kg va zardob 60 litr chiqdi. Zardobga Tannarxga kiradi belgisi olib tashlangan (pastda). Tvorogning chakana narxi 60 000, ulgurjisi 50 000; smetananiki 45 000 va 38 000 so'm.

Usul	Nimaga qarab bo'linadi	Tvorog 15 kg	Smetana 10 kg
Miqdor bo'yicha	Chiqqan miqdorga: 15 va 10	60 % → 360 000 (24 000/kg)	40 % → 240 000 (24 000/kg)
Chakana narx ulushi bo'yicha	Miqdor × chakana narx	66,67 % → 400 000 (26 667/kg)	33,33 % → 200 000 (20 000/kg)
Ulgurji narx ulushi bo'yicha	Miqdor × ulgurji narx	66,37 % → 398 230 (26 549/kg)	33,63 % → 201 770 (20 177/kg)
Qo'lda foiz	Siz yozgan foizga (70 va 30)	70 % → 420 000 (28 000/kg)	30 % → 180 000 (18 000/kg)

Qavs ichidagi raqam — bir kilogrammning tannarxi. Ekranda u Birlik tannarxi ustunida turadi.

Qaysi birini tanlayman

• Miqdor bo'yicha — mahsulotlar taxminan bir xil qiymatga ega bo'lsa. Diqqat: bu usulda hamma natijaning bir birligi bir xil tannarxga tushadi (misolda ikkalasi ham 24 000 so'm/kg). Agar tvorog smetanadan ancha qimmat sotilsa, bu usul tvorogni «juda foydali», smetanani esa «zarar» qilib ko'rsatadi.
• Chakana narx ulushi bo'yicha — eng ko'p ishlatiladigan usul: qimmat sotiladigan mahsulot ko'proq tannarx oladi, ya'ni foyda foizi hammasida yaqin chiqadi. Har natijaning chakana narxi kiritilgan bo'lishi kerak, aks holda hujjat saqlanmaydi.
• Ulgurji narx ulushi bo'yicha — yuqoridagining aynan o'zi, faqat asos ulgurji narx. Asosan ulgurjiga ishlaydigan zavod uchun.
• Qo'lda foiz — texnolog o'zi biladigan nisbat bo'lsa. Tannarxga kiradigan har bir natijaga foiz yoziladi va yig'indisi aniq 100 bo'lishi kerak — aks holda Saqlash tugmasi ishlamaydi va formada sabab yoziladi.

Usul har hujjatda alohida tanlanadi: Tannarx taqsimoti ro'yxatining birinchi qatori Standart — … bo'lib, unda retsept yoki do'kon sozlamasi bo'yicha qaysi usul ishlashi yozib qo'yilgan. Tanlangan usul hujjatda muhrlanadi: keyin retseptni o'zgartirsangiz ham eski hujjatdagi taqsimot o'zgarmaydi.

«Tannarxga kiradi» belgisi

Har natija qatori ostida Tannarxga kiradi katakchasi turadi. Uni olib tashlasangiz o'sha mahsulot taqsimotda qatnashmaydi: pulning hammasi qolgan natijalarga bo'linadi, bu mahsulot esa 0 so'mga tushadi (ekranda ham shunday ogohlantiriladi, jadvalda esa qator yonida tannarxga kirmaydi belgisi chiqadi).

Bu zardob, qirqindi, suyak kabi qiymati past chiqimlar uchun. Ular omborga kiradi va sotilishi mumkin — lekin tannarxi nol bo'lgani uchun sotilganda summaning hammasi foyda bo'lib ko'rinadi.

Kamida bitta natija tannarxga kirishi shart — aks holda sarflangan pulning boradigan joyi yo'q va hujjat saqlanmaydi.

Saqlagandan keyin nima bo'ladi

• Xom-ashyo kamayadi — sut omborda 100 litrga kamayadi, aynan qaysi partiyadan olingani yozib qo'yiladi;
• Har natijaga o'z partiyasi ochiladi — yuqoridagi misolda «Chakana narx ulushi» usulida tvorog 15 kg 26 667 so'mdan, smetana 10 kg 20 000 so'mdan omborga tushadi. Keyingi sotuvlarda foyda aynan shu tannarxdan hisoblanadi;
• Mahsulot kartochkasidagi tannarx yangilanadi (tannarxga kiradigan natijalar uchun). Bu o'zgarish Narxlar tarixida ko'rinadi — ya'ni «bu tannarx qayerdan keldi?» degan savolga javob bor;
• Ikkala tomon ham harakat tarixida ko'rinadi: turi Ishlab chiqarish, sarf qatorida miqdor minus, natija qatorida plyus (Bitta tovarning harakat tarixi). «Hujjat» ustunida Ishlab chiqarish #12 havolasi turadi — bosilsa o'sha hujjatning o'zi ochiladi;
• Do'konning umumiy ombor qiymati o'zgarmaydi: pul do'kondan chiqmadi, u bir tovardan boshqasiga ko'chdi. Shuning uchun ishlab chiqarishning o'zi foydani na oshiradi, na kamaytiradi — foyda mahsulot sotilganda ko'rinadi.

Hujjatlar ro'yxatida SANA, RETSEPT, SARF va NATIJA qatorlari soni, TAQSIMLANGAN summa, TAQSIMOT usuli, HOLAT va KIM ustunlari bor. Ro'yxatni faylga yuklab olish ham mumkin.

Xatoni bekor qilish

Hujjatni oching → Xatoni bekor qilish → oyna ichida nima bo'lishi yoziladi → kerak bo'lsa Sabab yozing → Ha, bekor qilish.

Bekor qilinganda:

• xom-ashyo aynan o'z partiyasiga qaytadi (ya'ni tannarx buzilmaydi);
• ishlab chiqarilgan mahsulot partiyalari bekor bo'ladi — ularning qoldig'i nolga tushadi;
• moliyaviy yozuv teskari qaytariladi.

Hujjatning o'zi yo'qolmaydi: ro'yxatda Bekor qilingan bo'lib turadi, kim kiritgani va kim bekor qilgani tarixda qoladi. Bekor qilingandan keyin to'g'ri raqamlar bilan yangi hujjat kiritasiz.

Qachon mumkin emas: ishlab chiqarilgan mahsulotga allaqachon teginilgan bo'lsa — sotilgan, boshqa qozonga ketgan, filialga ko'chirilgan yoki hisobdan chiqarilgan bo'lsa. Bunday holatda oynada qaysi mahsulotdan qanchasi ishlatilgani va qaysi hujjat ishlatgani nomma-nom yoziladi, yonida esa Ishlab chiqarish #3 ochish yoki Sotuv #45 ochish tugmalari chiqadi.

Yechim — zanjirni teskari tartibda yechish: avval oxirgi hujjatni (sotuvni yoki keyingi ishlab chiqarishni) bekor qiling, keyin buni. Hujjat yarmigacha bekor qilinmaydi: taqsimot butun hujjatning hisobi, uni yarim hujjatga qo'llab bo'lmaydi.

Bekor qilingandan keyin ham mahsulot kartochkasidagi tannarx avtomatik eski holiga qaytmaydi — u «oxirgi ma'lum tannarx» sifatida qolaveradi. Kerak bo'lsa kartochkada qo'lda to'g'rilaysiz; o'zgarish narxlar tarixida ko'rinadi.

Zanjir: bir hujjatning natijasi — keyingisining xom-ashyosi

Sutdan avval yog'siz sut va qaymoq olib, keyin yog'siz sutdan tvorog chiqarsangiz — bu ikkita hujjat. Ikkinchi hujjatda yog'siz sut oddiy xom-ashyo bo'lib turadi va uning tannarxi birinchi hujjatdagi taqsimotdan chiqqan raqam bo'ladi.

Hujjatni ochsangiz sarf qatori ostida u qaysi partiyadan olingani yoziladi: Ishlab chiqarish #1 deb tursa — bosing, o'sha hujjat ochiladi. Ya'ni tvorogning tannarxi nega shunday ekanini oxirigacha izlab borish mumkin. Manba xariddan bo'lsa Xarid, boshqa filialdan kelgan bo'lsa Ko'chirish deb yoziladi.

Shu sababli birinchi hujjatdagi taqsimot usuli keyingi mahsulotning foydasiga ham ta'sir qiladi.

Kim ko'radi, kim qila oladi

Ishlab chiqarish — rahbarning emas, texnolog yoki omborchining kundalik ishi. Shuning uchun u rolga emas, ruxsatga bog'langan: egasi xodim formasida beradi (Xodim qo'shish va huquqlar). Ruxsati yo'q xodimning menyusida bu bo'limlar umuman ko'rinmaydi.

Katalog va ombor bo'limida ikkita qator bor:

Ruxsat	Darajalari
Ishlab chiqarish	Yo'q → Ko'radi → Qo'shadi → To'liq
Retseptlar	Yo'q → Ko'radi → Qo'shadi → Ishlaydi → To'liq

Ishlab chiqarishda Ishlaydi pog'onasi yo'q, chunki hujjat tahrirlanmaydi. To'liq esa bitta narsani qo'shadi — hujjatni bekor qilish.

Tayyor Omborchi darajasi retseptlarni ko'radi va hujjat kiritadi, lekin bekor qila olmaydi. Bekor qilish To'liq ruxsat darajasida va rahbarda bor.

Tannarxni ko'rish alohida ruxsat. «Maxfiy ma'lumotlar» bo'limidagi Tannarx va foydani ko'rish berilmagan xodimda pul ustunlari (Summa, Tannarx, Birlik tannarxi, TAQSIMLANGAN) umuman chizilmaydi — nol deb ko'rsatilmaydi, chunki nol yolg'on bo'lardi. Miqdorlar, foiz Ulushi va taqsimot usuli esa ko'rinib turadi: qoida sir emas, raqamning o'zi sir. Bunday xodim hujjatni baribir kirita oladi.

Tez-tez so'raladigan savollar

Qoldiq yetmasa nima bo'ladi? Hujjat saqlanmaydi — qisman bajarilmaydi. Taqsimot jadvali ustida qizil ogohlantirish chiqadi («Omborda yetarli qoldiq yo'q»), yetmagan qator yonida esa qanchasi yetmagani yoziladi, Saqlash tugmasi esa bosilmaydi. Avval xom-ashyoni kirim qiling yoki miqdorni kamaytiring.

Foizlar yig'indisi 100 bo'lmasa? «Qo'lda foiz» usulida forma darhol ogohlantiradi va Saqlash ishlamaydi — 99,5 ni 100 ga to'g'rilaysiz. Foiz faqat Tannarxga kiradi belgilangan qatorlarda so'raladi; belgilanmagan qatorda foiz maydoni o'chiq turadi.

Kechagi qozonni bugun kiritsam bo'ladimi? Ha — Qachon chiqarilgan maydonida kecha sanasini tanlang. Kalendarda undan eskisi ochilmaydi: bu sana yangi partiyaning ombordagi navbatdagi o'rnini belgilaydi, ya'ni keyingi sotuvlar tannarxiga ta'sir qiladi. Bir necha kunlik eski ishni kiritish kerak bo'lsa — inventarizatsiya qiling.

Ro'yxatdagi sana bilan hujjat ichidagi sana har xil. Ro'yxatning SANA ustuni hujjat kiritilgan vaqtni ko'rsatadi, hujjat ichidagi Sana esa siz tanlagan Qachon chiqarilgan kunini. Kechagi qozonni bugun kiritsangiz ikkalasi har xil bo'ladi — bu normal.

Bitta mahsulot ham sarfda, ham natijada tursa? Bo'lmaydi. Bitta hujjatda bir mahsulot faqat bir tomonda bo'ladi, takrorlangan qator ham qabul qilinmaydi: formada shunday mahsulot ro'yxatda bu hujjatda bor degan izoh bilan o'chiq turadi. Mahsulotni nomi, SKU yoki shtrix-kodi bo'yicha qidirish mumkin.

Miqdorni kasr yozsam bo'ladimi? Mahsulotning o'lchov birligiga bog'liq: kilogramm, litr va metrda kasr bilan (uch xonagacha), donada faqat butun son (o'lchov birligi haqida).

Zardobni sotsam foyda juda katta chiqdi. Chunki uning tannarxi nol — Tannarxga kiradi belgisi olib tashlangan. Zardob ham o'z ulushini olishi kerak bo'lsa, keyingi hujjatlarda belgini qoldiring (yoki «Qo'lda foiz» bilan unga kichik ulush bering).

Keyingi qadam

• Qoldiqni ko'rish
• Foyda qanday hisoblanadi
• Bu narxni kim qo'ydi