Tungi rejim
Mahsulotni (yoki mijozni) qanday o'chiraman?
Qisqacha javob: O'chirish tugmasini bosing — tizim avval nima bo'lishini ko'rsatadi, keyin tanlaysiz: arxivlash (ro'yxatdan yo'qoladi, tarixda qoladi) yoki butunlay o'chirish (agar u hech qayerda ishlatilmagan bo'lsa).
Nima uchun ikki xil
| Arxivlash | Butunlay o'chirish | |
|---|---|---|
| Nima bo'ladi | Ro'yxatdan yo'qoladi, tarixda qoladi | Bazadan butunlay ketadi |
| Qachon mumkin | Har doim | Faqat hech qayerda ishlatilmagan bo'lsa |
| Qaytarib bo'ladimi | Ha | Yo'q |
| Misol | Sotilgan, endi kelmaydigan tovar | Xato kiritilgan, hech sotilmagan tovar |
Standart — arxivlash. Sabab oddiy: agar tovar bir marta sotilgan bo'lsa, uni bazadan yo'qotish o'tmish cheklarni va hisobotlarni buzadi. «Bu chekda qanday tovar sotilgan?» degan savolga javob qolmaydi.
Butunlay o'chirishni faqat do'kon egasi bajaradi. Xodim (o'chirish ruxsati bo'lsa ham) faqat arxivlay oladi. Kategoriya, xususiyat, mijozlar guruhi va valyutada arxiv yo'q — ularni o'chirish doim butunlay o'chirish, shuning uchun ularni faqat do'kon egasi o'chiradi. Xodim urinsa «Butunlay o'chirishni faqat do'kon egasi bajara oladi» degan xabar chiqadi.
O'chirishdan oldin nima ko'rsatiladi
Tugmani bosganda tizim tekshiradi va uch narsani aytadi:
- Birga o'chadi — masalan mahsulot bilan birga uning shtrix-kodlari;
- Bog'lanish uziladi — masalan kategoriya o'chsa, mahsulotlar qoladi, faqat kategoriyasiz bo'ladi;
- O'chirishga to'sqinlik qilyapti — masalan bu tovar sotuvlarda bor. Birga o'chadigan narsaning o'zi ishlatilgan bo'lsa ham shu yerda chiqadi: masalan kategoriyaga qo'yilgan aksiya sotuvda qo'llangan bo'lsa, «Aksiya: sotuvda ishlatilgan» deb yoziladi va kategoriya o'chmaydi — aks holda o'sha sotuvlardagi aksiya izi yo'qolardi. Ostida bir nechta misol hujjat raqami bilan ko'rsatiladi — «Sotuv #…», «Xarid #…», «Inventarizatsiya #…» — kerak bo'lsa o'sha hujjatni ochib ko'rasiz. Bitta hujjat bir necha satrda ishlatilgan bo'lsa ham u bir marta yoziladi. Ombor harakati, narx tarixi yoki kassa harakati kabi jurnal yozuvlari uchun misol chiqmaydi — faqat soni.
Shundan keyin qaror qabul qilasiz. Hech narsa kutilmaganda yo'qolmaydi.
Oyna ochiq turgan paytda holat o'zgarishi mumkin — masalan boshqa xodim shu tovarni xaridga kiritdi. Unda «Butunlay o'chirish» rad etiladi va sababi oynaning o'zida yoziladi («O'chirib bo'lmadi: …»). Sahifani yangilab, qaytadan oching — tizim yangi holatga qarab nima qilish mumkinligini aytadi.
«Narx tarixi bor» — bu ogohlantirish
«Birga o'chadi» ro'yxatida «Narx tarixi bor» deb tursa, mahsulot bilan birga uning narx o'zgarishlari jurnali ham ketadi: «bu narxni kim qo'ygan edi?» degan savolga javob qolmaydi va uni tiklab bo'lmaydi.
Narx tarixi kerak bo'lishi mumkin deb o'ylasangiz — butunlay o'chirish o'rniga arxivlang. Arxivlanganda jurnal joyida qoladi. Jurnal haqida: Narxlar tarixi.
Nima uchun ba'zi narsalar umuman o'chmaydi
Pul yoki ombor harakati bo'lgan hujjat hech qachon jimgina o'chmaydi. Sotuv, xarid, to'lov, kirim — bular o'chirilmaydi, balki bekor qilinadi (storno). Ya'ni teskari yozuv qilinadi va ikkalasi ham tarixda qoladi.
Sabab: agar sotuvni bazadan yo'qotib yuborsa, kassadagi pul va ombordagi qoldiq bir zumda haqiqatga mos kelmay qoladi va buni keyin tushunib bo'lmaydi. Bekor qilinganda esa «nima bo'lgani» ko'rinib turadi.
Batafsil: Xatoni bekor qilish.
Xato kiritilgan mahsulotni o'chirsam bo'ladimi
Ha — agar u hali sotilmagan va hech qayerda ishlatilmagan bo'lsa, butunlay o'chadi. Bu ayniqsa boshida foydali: yangi do'kon bir-ikki hafta sinab ko'radi va o'sha sinov yozuvlari keyin xalaqit bermaydi.
Butunlay o'chirilganda shtrix-kod va kod bo'shaydi — ya'ni o'sha kodni boshqa mahsulotga qayta ishlatish mumkin bo'ladi.
Mahsulot biror to'plam tarkibida ishlatilgan bo'lsa, tizim buni «To'plam tarkibida ishlatilgan» deb ko'rsatadi. Avval to'plam tarkibidan olib tashlang yoki mahsulotni arxivlang; tarixni buzadigan bog'lanish jimgina o'chirilmaydi.
Mahsulot yoki yetkazib beruvchi olinadigan mahsulotlar ro'yxatiga kiritilgan bo'lsa ham shunday: tizim «Olinadigan mahsulotlar ro'yxatida ishlatilgan» deb ko'rsatadi, misol sifatida «Olinadigan mahsulotlar ro'yxati #…» chiqadi. Bekor qilingan va kirim qilingan ro'yxat ham hisobga kiradi, ular esa o'zgarmaydi — bunday holda arxivlang. Ro'yxat hali ochiq (qoralama yoki yuborilgan) bo'lsa, tovarni undan olib tashlasangiz ham bo'ladi.
O'chirilgan ma'lumot izsiz ketadimi
Yo'q. Butunlay o'chirilgan yozuvning nusxasi va kim, qachon o'chirgani qayd etib qolinadi (parol, kalit kabi maxfiy qiymatlar nusxaga yozilmaydi; hisob o'chirilganda uning kirgan qurilmalari nomi, brauzeri va IP manzili ham nusxaga tushmaydi). Ma'lumotning o'zi ro'yxatlarda ko'rinmaydi, lekin «kim o'chirdi» degan savolga javob bor. Do'kon butunlay o'chirilsa, bu nusxalar ham tozalanadi (pastda).
Bu offline kassa uchun ham muhim: kassa dasturi keyingi ulanishda o'sha yozuv o'chirilganini biladi va o'zidagi nusxasini ham tozalaydi.
Xodim yoki do'konni o'chirish
Faoliyati bo'lmagan xodim hisobi xato yaratilgan bo'lsa, rahbar uni butunlay o'chirishi mumkin. Sotuv, smena yoki xarajatga bog'langan xodim esa arxivlanadi — uning tarixi saqlanadi.
Xodim faqat mijoz qo'shgan bo'lsa (sotuvi, smenasi, xarajati yo'q), bu ham o'chirishga to'sqinlik qilmaydi: u qo'shgan mijozlar o'z joyida qoladi, faqat Xodimlar hisobotida «kim yaratgani noma'lum» bo'lib ko'rinadi.
Do'konni o'chirish so'rovi berilganda u darhol yo'qolmaydi: xavfsizlik uchun kutish davri bo'ladi. Shu muddatda egasi so'rovni bekor qilishi mumkin.
Muddat tugagach do'kon butunlay o'chadi: mijozlar, mahsulotlar, hujjatlar va sozlamalar. Amallar tarixidagi ma'lumot nusxalari ham tozalanadi: o'chirilgan mijozning ismi va telefoni, tahrirdagi eski qiymatlar, IP manzillar, faqat shu do'konda ishlagan va butunlay o'chirilgan xodimning nusxasi.
Nima qoladi:
- «qaysi do'kon (nomi va raqami), kim va qachon o'chirdi, nechta hujjat bor edi» degan qisqa yozuv;
- amallar tarixidagi yozuvlarning o'zi — kim, qachon, qaysi amalni bajargani, mazmunisiz;
- hisob butunlay o'chirilsa — login nomi va do'konlar nomi yozilgan qisqa yozuv;
- tizimga kirish, chiqish va parol almashtirish yozuvlari (vaqt va IP manzil) — ular do'konga emas, hisobga tegishli. Hisob o'chgach kirish yozuvlari hech kimga bog'lanmaydi, chiqish va parol almashtirish yozuvida login nomi qoladi. Ular 24 oy saqlanadi, keyin avtomatik o'chiriladi (pastda: Kirish tarixi qancha saqlanadi);
- boshqa egasining do'konida ham ishlagan xodimning nusxasi — u o'sha do'kon tarixiga ham tegishli.
Xodimlar hisoblari alohida: do'kon o'chganda ular o'chmaydi. Bitta do'konni o'chirishdagi xato boshqa egalarning o'chirish so'rovini to'xtatib qo'ymaydi.
Do'konning onlayn katalog manzili (/d/…) o'chirilgandan yoki o'zgartirilgandan keyin ham boshqa egaga berilmaydi — eski chekdagi QR-kod va ulashilgan havolalar begona do'konga olib bormaydi. Shu manzilni o'zingiz boshqa do'koningizga qayta qo'yishingiz mumkin.
Kirish tarixi qancha saqlanadi
Tizimga kirish, chiqish va parol almashtirish yozuvlari (qachon, qaysi IP manzildan, qaysi login bilan) 24 oy saqlanadi. Undan eskisi har kuni avtomatik o'chiriladi — buning uchun hech narsa qilish shart emas.
Kirilgan qurilmalar ro'yxatidagi yozuvlar (qurilma yoki kompyuter nomi, brauzer, IP manzil) ham shu qoidaga bo'ysunadi. Tugagan kirish — chiqarilgan yoki muddati o'tgan — odatda tugaganidan 30 kun o'tgach, hisobga navbatdagi kirishda o'chiriladi. Hisobga umuman qaytilmasa, u 24 oydan keyin o'chiriladi. Hali ochiq turgan kirishga tegilmaydi.
Amallar tarixi (kim qachon sotuv, to'lov yoki tahrir qilgani) 24 oydan keyin ham qoladi — faqat undagi IP manzil olib tashlanadi.
Arxivlangan narsani qayerdan topaman
Ro'yxatlarda arxivlanganlarni ko'rsatish mumkin. U yerdan qaytarib faollashtirish ham mumkin — masalan mavsumiy tovar yana kelganda.