Mijozga qarzga qanday sotaman?

Qisqacha javob: Savatni to'ldiring → mijozni tanlang → to'lovni to'liq emas, kam kiriting (yoki umuman kiritmang) → tasdiqlang. Tovar mijozga ketadi, to'lanmagan qismi uning qarziga yoziladi.

Qarzga sotish uchun mijoz albatta tanlangan bo'lishi kerak. Mijozsiz qarz yozib bo'lmaydi — aks holda kimdan olishni tizim bilmaydi. Kassa dasturi buni yozib beradi: «Qarzli sotuv uchun mijoz tanlang yoki to'liq summani kiriting».

Ikki xil qarz — farqini bilib oling

Kundalik gapda ikkalasi ham «nasiya» deyiladi, lekin dasturda bu ikki boshqa narsa:

	Nima bo'ladi
Muddatsiz qarz	To'lanmagan summa mijoz qarziga yoziladi. Muddat, grafik va ustama yo'q — qachon to'lasa, o'shanda to'laydi
Nasiya — bo'lib to'lash	Oylik grafik tuziladi: yakuniy summa, boshlang'ich to'lov va har oyning badali oldindan belgilanadi

Muddatsiz qarz hamma joyda ishlaydi — kassa dasturida ham, brauzerdagi kassada ham, saytda ham, mobil ilovada ham. Bo'lib to'lash esa saytdagi sotuv ekranida va kassa dasturida (faqat internet bor paytda), va faqat do'kon sozlamalaridan yoqilgan bo'lsa (qanday yoqiladi). Brauzerdagi kassada (pos.topsavdo.uz) va mobil ilovada bo'lib to'lash rejimi yo'q — ularda faqat muddatsiz qarz bor.

Bu sahifaning yuqori qismi muddatsiz qarz haqida, pastdagi bo'lim esa grafik bilan bo'lib to'lash haqida.

Qadamlar

1. Mahsulotlarni savatga qo'shing.
2. Mijozni tanlang. Yangi mijozni sotuvni to'xtatmasdan, o'sha yerda ism va telefon raqami bilan qo'shish kassa dasturida va mobil ilovada mumkin. Brauzerdagi kassada (pos.topsavdo.uz) va saytdagi sotuv ekranida esa faqat mavjud mijozni qidirib tanlaysiz — yangi mijoz avval Mijozlar bo'limidan (yoki kassa dasturidan) ochiladi. Mijozda sodiqlik kartasi bo'lsa uni qidiruv maydoniga skanerlash yetadi — mijoz o'zi tanlanadi (kassa dasturi, brauzerdagi kassa va saytdagi sotuv ekrani — batafsil).
3. To'lovga o'ting. Mijoz bir qismini to'layotgan bo'lsa — to'langan summani kiriting; hech nima to'lamasa maydonni bo'sh qoldiring (saytdagi sotuv ekranida buning uchun «Qarzga sotish (muddatsiz)» belgisi bor). Mobil ilovada mijozni to'lov qadamining o'zida ham tanlash mumkin — pastda.
4. Kassa dasturi qancha qarz kimning hisobiga yozilishini so'rab tasdiq oladi — tasodifan kam pul kiritilib qolmasin.
5. Sotuvni tasdiqlang.

Mobil ilovada

• To'lov qadamining tepasida «Mijoz» qatori bor: mijoz tanlanmagan bo'lsa «Mijoz tanlash» deb turadi. Bossangiz mijozlar ro'yxati ochiladi (u yerda yangi mijoz ham qo'shasiz) va tanlagach yana to'lov qadamiga qaytasiz — savatga qaytib o'tirish shart emas.
• «Qarzga (to'lovsiz)» belgisini mijoz tanlanmagan holda bossangiz, avval mijoz tanlash ochiladi; mijozni tanlashingiz bilan belgi o'zi yoqiladi va butun summa uning qarziga yoziladi.
• To'lov summasini bo'sh qoldirish — 0 so'm to'landi degani, to'liq to'lov EMAS:
  • mijoz tanlangan bo'lsa — butun summa qarzga yoziladi, ekranda «Qoldiq (qarzga)» darhol ko'rinadi; qisman yozsangiz, qolgani qarzga;
  • mijoz tanlanmagan bo'lsa — summa kiritilmaguncha «Saqlash» bosilmaydi. To'liq to'lash uchun maydon yonidagi «To'liq» tugmasini bosing — u summani o'zi yozadi.
• Buyurtmani bajarishda (Buyurtmalar → buyurtma → Bajarish) ham shu qoida: summani bo'sh qoldirsangiz, buyurtmaning xaridori bo'lsa hammasi uning qarziga yoziladi (tugma «Qarzga bajarish» bo'ladi); xaridorsiz buyurtmada esa summani kiriting yoki «To'liq» ni bosing.

Ilgari mobil ilovada bo'sh qoldirilgan summa butun summa to'langan deb saqlanardi — endi bunday emas.

Qarz qayerda ko'rinadi

• Mijoz kartochkasida — joriy qarzi va to'lovlar tarixi;
• Qarzdorlar ro'yxatida — kim qancha qarzdor;
• Kassa dasturida mijozni tanlaganda uning qarzi darhol ko'rinadi.

Qarzni qanday qabul qilaman

Mijoz pul olib kelganda:

1. Mijozni toping;
2. To'lovni qabul qilish amalini bajaring;
3. Summani kiriting va to'lov turini tanlang (naqd/karta).

Pul kassaga tushadi, mijozning qarzi shu summaga kamayadi.

Batafsil: Qarzni qabul qilish.

Bitta sotuvning qarzini sotuv sahifasidan qabul qilish

Mijoz kartochkasidagi to'lov pulni eng eski qarzdan boshlab taqsimlaydi. Pul aynan shu chekka tushishi kerak bo'lsa — sotuvning o'z sahifasidan qabul qiling. Bu saytda, telefonda va kassa dasturida bor.

Saytda (my.topsavdo.uz):

1. Sotuvlar → qarzli sotuvni oching.
2. «To'lov qo'shish» tugmasini bosing. Tugma faqat qarzi qolgan sotuvda chiqadi — bekor qilingan chekda ko'rinmaydi.
3. Summa qolgan qarz bilan oldindan to'ldirilgan — qisman to'lasa, o'zgartiring (qarzdan ko'p yozib bo'lmaydi).
4. To'lov usulini va pul tushadigan joyni tanlang. Standart — do'kon seyfi (mijoz kartochkasidagi to'lov va «Badal to'lash» bilan bir xil); ro'yxatdan boshqa kassani ham tanlash mumkin. Kassalar ro'yxatini ko'rish ruxsati yo'q xodimda bu maydon chiqmaydi — kassani Topsavdo o'zi tanlaydi: Pul qaysi kassaga tushadi.
5. Kerak bo'lsa izoh yozing (ixtiyoriy) — pastga qarang.
6. «Qabul qilish» ni bosing. Tugmani ikki marta bossangiz ham to'lov bitta yoziladi.

To'lov sotuvning «To'lovlar» ro'yxatiga izohi bilan qo'shiladi, «Qarz» kamayadi. Tugma xodimda «Sotuvlar — Tahrirlash / Qaytarish» ruxsatini talab qiladi (telefondagi bilan bir xil); ruxsat bo'lmasa o'chiq turadi. Saytda bu to'lovdan keyin chek chop etilmaydi.

Mijoz qolgan qarzning bir qismini to'lamasin deb kelishgan bo'lsangiz, yonidagi «Chegirma berish» tugmasidan foydalaning: pul olinmaydi, shu sotuvning qarzi kamayadi, summa esa zarar bo'lib yoziladi. Batafsil: Bitta sotuvga chegirma.

Keshbek qarzga berilmaydi

Mijozning keshbeki faqat to'langan summadan hisoblanadi:

• sotuvda bir qismini to'lasa — o'sha qismidan keshbek darhol yoziladi;
• qarzga qolgan qismidan keshbek o'sha payt berilmaydi;
• mijoz qarzini to'laganda — to'langan summaga mos keshbek o'sha kuni qo'shiladi (bo'lib-bo'lib to'lasa, har to'lovda ulushi bo'yicha).

Qarz to'liq yopilganda mijoz jami keshbekni to'liq olgan bo'ladi — xuddi naqd sotib olgandek. Ya'ni keshbek yo'qolmaydi, faqat puli kelgach beriladi.

Berilgan keshbek qarzni kamaytirmaydi — u alohida hisobda yig'iladi. Ya'ni nasiya sotuvda mijozning qarzi to'liq summada turadi, keshbegi esa yonida alohida ko'rinadi.

Kassa dasturida to'lov oynasida ikkala raqam ko'rinadi: hozir beriladigan keshbek va «Qarz to'langach» qo'shiladigan qismi.

Muhim: qarz kassaga tushmaydi

Qarzga sotilgan summa o'sha kuni kassaga tushmaydi. Shuning uchun:

• Z-hisobotda u «Nasiya (qarz)» qatorida alohida ko'rsatiladi;
• kutilgan naqd pulga qo'shilmaydi;
• mijoz qarzni to'lagan kuni o'sha kungi kassaga tushadi.

Buni tushunmaslik eng ko'p uchraydigan chalkashlik: «tovar sotdim, lekin kassada pul yo'q» — chunki u qarzga ketgan.

Nasiya (bo'lib to'lash)

Qisqacha javob: savatni to'ldiring → mijozni tanlang → bo'lib to'lashni yoqing → yakuniy summani va muddatni kiriting → boshlang'ich to'lovni oling → sotuvni tasdiqlang. Grafik shu zahoti tuziladi. Ikki joyda ishlaydi:

• saytda — my.topsavdo.uz → Sotuvlar → Yangi sotuv → «Nasiya — bo'lib to'lash» belgisi;
• kassa dasturida — Sotish (F5) → to'lov oynasidagi «Bo'lib to'lash» tugmasi. Faqat internet bilan ishlaydi — pastda batafsil.

Brauzerdagi kassada (pos.topsavdo.uz) va mobil ilovada bo'lib to'lash rejimi yo'q — ularda faqat muddatsiz qarz bor.

Kim nasiyaga sota oladi

Ikki shart birga bajarilishi kerak.

1. Bo'lib to'lash do'kon sozlamalaridan yoqilgan bo'lsin. Bu imkoniyatning o'zini yoqadigan tugma: Sozlamalar → do'kon sozlamalari → «Nasiya (bo'lib to'lash)» → «Bo'lib to'lashga sotish». Uni faqat do'kon egasi va admin yoqa oladi. Yangi do'konda u standart holatda o'chiq — ya'ni nasiya belgisini qidirib topolmasangiz, avval shu yerni tekshiring. Batafsil: Do'kon sozlamalari.

2. Xodimga ruxsat berilgan bo'lsin. Do'kon egasi va admin — doim sotadi. Xodimga esa «Nasiyaga (bo'lib to'lashga) sotish» ruxsati alohida beriladi. Ruxsati bo'lmagan xodimga bu belgi (kassa dasturida — «Bo'lib to'lash» tugmasi) ekranda umuman ko'rinmaydi.

Buning sababi: nasiya narx emas, muddat berish huquqi — do'kon puli oylab qarzda qolib ketmasin. Batafsil: Xodim qo'shish va huquqlar.

Sozlama o'chiq bo'lsa savatda nasiya belgisi chizilmaydi ham. Kimdir uni chetlab o'tishga urinsa, server rad etadi va shu matnni qaytaradi: «Bo'lib to'lash (nasiya) bu do'konda yoqilmagan. Do'kon sozlamalaridan yoqish mumkin.»

Shartlarni kiritish

Belgini qo'ysangiz savat ostida nasiya bloki ochiladi:

Maydon	Ma'nosi
Tovarlar	Savatdagi tovarlarning oddiy summasi (o'zgarmaydi)
Yakuniy summa (mijoz bilan kelishilgan)	Mijoz jami qancha to'lashi. Savat summasi bilan oldindan to'ldiriladi
Ustama	Yakuniy summa minus tovarlar summasi. Tizim o'zi hisoblab, foizi bilan ko'rsatadi
Muddat (oy)	1 dan 24 oygacha, faqat butun son. Tayyor tugmalar: 3, 6, 9, 12, 18, 24 — yoki o'zingiz yozasiz
Boshlang'ich	Mijoz hozir bergan pul. Alohida maydon emas — pastdagi to'lov maydonlariga kiritasiz

Muddatga kasr yozilmaydi. «1,5» (yoki «1.5») yozsangiz, katak qizil bo'ladi va «Faqat butun son: 1 yoki 2» deydi. Grafik va oylik badal katakka yozishni boshlashdan oldingi muddat bilan qoladi — «1,5» 15 oyga aylanib ketmaydi. Vergulni o'chirsangiz katak odatiy holiga qaytadi. Katak tuzatilmaguncha qizil turadi va sotish tugmasi o'chiq (F5 va Ctrl+Enter ham hech narsa yubormaydi) — yonida sababi yoziladi. Uchinchi raqam yozilmaydi (eng uzoq muddat 24 oy). Sayt va kassa dasturida bir xil.

Ustamani qo'lda hisoblamaysiz. Siz mijoz bilan kelishgan yakuniy summani yozasiz, ustamani tizim ayirma bilan o'zi chiqaradi. Ustama majburiy emas: yakuniy summani o'zgartirmasangiz ustama nol bo'ladi.

Yakuniy summa tovarlar summasidan kam bo'lishi mumkin emas — bo'lib to'lash chegirmaga aylanmasin. Ustama 100% dan oshsa tizim «Ustama 120% — to'g'rimi?» deb so'raydi, lekin to'xtatmaydi: narxni do'kon egasi belgilaydi.

Kassa dasturida (faqat internet bilan)

Kassa dasturida bo'lib to'lash to'lov oynasida rasmiylashtiriladi:

1. Savatni to'ldiring va Sotish (F5) ni bosing.
2. Mijozni tanlang (yoki o'sha yerda yangisini qo'shing).
3. «Bo'lib to'lash» tugmasini yoqing. Ostida shartlar bloki ochiladi — saytdagi bilan aynan bir xil: Tovarlar, Yakuniy summa (mijoz bilan kelishilgan), Ustama, Muddat (oy), Boshlang'ich va jonli grafik («Oyiga … × 6 oy»). Yakuniy summani o'ngdagi raqamli klaviatura bilan ham kiritish mumkin — maydonni bir bosing.
4. Boshlang'ich to'lovni oynaning tepasidagi to'lov qatorlariga kiriting (naqd, karta va h.k.). Alohida maydon yo'q — boshlang'ich shu qatorlarning yig'indisi. Yakuniy summadan ortig'i qaytim bo'ladi.
5. «Bo'lib to'lashga sotish» ni bosing. Sotuv shu zahoti serverga yuboriladi va shartnoma tuziladi; oyna yopiladi va (chekni chop etish yoqilgan bo'lsa) chek chiqadi.

Tugma bosilmasa, sababi uning ostida yozib turadi — masalan mijoz tanlanmagan, yakuniy summa tovarlardan kam yoki boshlang'ich do'kon chegarasidan kam.

Nega faqat internet bilan. Shartnomani (grafik, ustama, chegaralar) server tuzadi. Oflayn tuzilgan shartnoma pulni va grafikni ikki nusxaga bo'lib yuborardi — mijoz qo'lidagi grafik serverdagidan farq qilishi mumkin edi. Shuning uchun:

• Internet yo'q bo'lsa «Bo'lib to'lash» tugmasi o'chiq, ostida sababi yoziladi: «Internet yo'q — bo'lib to'lash faqat internet bilan ishlaydi, chunki shartnomani server tuzadi. Oddiy sotuv va muddatsiz qarz internetsiz ham ishlaydi.»
• Sotish paytida aloqa uzilsa — xato chiqadi, savat saqlanib qoladi. Sotuv hech qachon jimgina oddiy (oflayn) sotuvga aylanmaydi.
• «Server javob bermadi» degan xato — sotuv serverda yozilgan bo'lishi ham mumkin. Savatni o'zgartirmang: internet qaytgach «Bo'lib to'lashga sotish» ni yana bosing — sotuv va shartnoma ikki marta yozilmaydi. Oynani yopib qayta ochsangiz, boshqa tabga o'tib qaytsangiz yoki kassa dasturini qayta ishga tushirsangiz ham shunday: bu savat to'lov oynasida «Oldingi urinishga server javob bermagan edi. … qayta bosish xavfsiz» degan yozuv bilan turadi.
• Shunday urinishdan keyin savat o'zgargan bo'lsa (tovar, miqdor, narx, mijoz, muddat yoki yakuniy summa) yoki bo'lib to'lash o'chirilgan bo'lsa, oyna ogohlantiradi: keyingi sotuv yangi sotuv bo'ladi. Avval «Sotuvlar» ro'yxatidan oldingi urinish yozilgan-yozilmaganini tekshiring.
• Tugmani ikki marta tez bosish ham ikkinchi shartnomani tuzmaydi. Saytdagi sotuv ekranida ham xuddi shunday: javobsiz urinishdan keyin sahifadan chiqib qaytsangiz ham, savat o'zgarmagan bo'lsa u ikki marta yozilmaydi.

Kassa dasturida yana ikki farq bor:

• Keshbek krediti bilan boshlang'ich to'lanmaydi — bo'lib to'lash yoqilganda «Krediti (keshbek)» qatori olib tashlanadi (saytdagi nasiya oynasida ham bu imkoniyat yo'q);
• kiritilgan shartlar (yakuniy summa, muddat) savat bilan birga saqlanadi — to'lov qatorlari kabi: oyna yopilsa ham, dastur qayta ochilsa ham joyida turadi. Savat tozalanganda (sotuvdan keyin yoki qo'lda) ular ham ketadi.

Chekda nima chiqadi

Bo'lib to'lash sotuvining chekida odatdagi qatorlardan tashqari ustama va to'lov grafigi chiqadi — mijoz qo'lidagi qog'ozda qarzini qachon va qancha to'lashi yozilgan bo'ladi. Masalan 5 000 000 lik tovar 6 oyga 6 000 000 ga, 1 000 000 boshlang'ich bilan:

Oraliq jami:          5 000 000
Ustama:              +1 000 000
JAMI:            6 000 000 so'm
-------------------------------
To'langan (Naqd): 1 000 000 so'm
Qarz:            5 000 000 so'm
-------------------------------
Bo'lib to'lash:            6 oy
Boshlang'ich:         1 000 000
To'lov grafigi:
  25.10.2026            833 333
  25.11.2026            833 333
  ...
  25.03.2027            833 335

• «Oraliq jami» — tovarlar summasi, «Ustama» — yakuniy summa bilan farqi. Ikkalasi qo'shilsa «JAMI» chiqadi, ya'ni chekdagi summalar bir-biriga izohsiz to'g'ri keladi. Ustama nol bo'lsa bu ikki qator chiqmaydi.
• Grafik — har badalning sanasi va summasi; oxirgi badal qoldiqni yopadi. Boshlang'ich to'lov yakuniy summaga teng bo'lsa grafik qatorlari bo'lmaydi.
• Tovar qaytarilgandan keyin chekni qayta chop etsangiz, grafik bugungi qarzni ko'rsatadi. Qaytgan tovar puli avval qarzni yopadi; mijozga naqd yoki karta bilan pul berilgan bo'lsa (qarzdan ortgani), u boshlang'ich to'lovdan qaytgan hisoblanadi — «Boshlang'ich» qatorida qolgani chiqadi (hammasi qaytgan bo'lsa qator chiqmaydi), ya'ni «Boshlang'ich + grafik» har doim JAMI ga teng. Batafsil: Tovarni qaytarish.
• Bu qatorlar sozlanmaydi — «Qisqa» chek tuzilishida ham chiqadi (xuddi «Qarz» qatori kabi). Qatorlar qisqa: 58 mm lik chekka ham sig'adi.
• Chek qayerdan chop etilishidan qat'i nazar bir xil: kassa dasturidan, saytdan yoki serverdagi printerdan. Kassa dasturida sotuvni «Sotuvlar» dan qayta chop etsangiz ham grafik chiqadi — chek serverdagi sotuvdan olinadi (internet bo'lsa; internet yo'q bo'lsa chek grafiksiz chiqadi).
• Chekni sozlash sahifasidagi namuna chekda «Nasiya» / «Bo'lib to'lash» tanlovi bor (do'konda bo'lib to'lash yoqilgan bo'lsa) — ustama va grafik qanday chiqishini o'sha yerda ko'rasiz.

A4 sotuv hujjati (sotuv sahifasidagi «Yuklab olish» → PDF yoki Excel) ham xuddi shu raqamlarni chekdagi tartibda beradi. Jadval ostida: «Mahsulotlar summasi» (jadvaldagi satrlar yig'indisi — chegirmasiz, ustamasiz), chegirma bo'lsa «Chegirma», keyin «Ustama» va «Jami summa». Masalan 5 × 12 000 lik tovar, 5 000 chegirma va 3 oyga bo'lib to'lash (yakuniy 66 000): chekda 60 000 → −5 000 → +11 000 → 66 000, hujjatda ham xuddi shu to'rt raqam shu tartibda va belgisi bilan: «Chegirma: −5 000», «Ustama: +11 000» (qaytarilgan tovar bo'lsa «Qaytarilgan: −11 000»). Excel faylida bu qatorlar ishorali son — ularni qo'shsangiz «Jami summa» chiqadi. Yuqorida esa «Bo'lib to'lash» (necha oy), «Boshlang'ich to'lov» va «To'lov grafigi» (har badalning sanasi va summasi). Ustama va grafik — chekdagi bilan bir xil ma'lumot. Tannarxni ko'rish ham, nasiyaga sotish ham ruxsati bo'lmagan xodimning hujjatida ustama qatori ham, «Mahsulotlar summasi» ham chiqmaydi — aks holda ular orasidagi farq ustamani ochib qo'yardi.

Mijoz kartochkasidagi «Oldi-berdi tarixi» da ham nasiya sotuvining summasi ustama bilan turadi: Qarzni tushunish.

Grafik ko'z oldingizda tuziladi

Shartlarni yozayotganingizda grafik darhol ko'rinadi: «Oyiga 4 666 000 × 6 oy» va ostida har bir badalning sanasi hamda summasi. Mijozga aynan shu raqamlarni aytasiz — server ham xuddi shu formuladan hisoblaydi.

Qoidalar:

• birinchi badal sotuv kunidan bir oy keyin, keyingilari har oy;
• badallar teng bo'linadi, oxirgi badal qoldiqni yopadi. Masalan 100 000 so'm 3 oyga: 33 333 + 33 333 + 33 334;
• boshlang'ich to'lov yakuniy summaga teng bo'lsa badal qolmaydi.

Penya yo'q

Mijoz kechiksa ham qarzi o'smaydi. Jarima, penya yoki kechikish foizi tizimda umuman yo'q — shartnoma tuzilgandan keyin summa o'sa olmaydi.

Kechikish faqat ko'rinadi: grafik qatorida «Kechikdi (12 kun)» deb yoziladi va shartnoma ustida «2 ta badal muddati o'tgan» ogohlantirishi chiqadi. Bu raqamlarga tegmaydi.

Xuddi shunday, mijoz muddatidan oldin to'lasa ham ustama kamaymaydi — qarz shunchaki tezroq yopiladi.

Summa faqat bitta holatda kamayadi: tovar qaytarilsa. Unda qaytarilgan tovarga tegishli ustama ham hisobdan chiqadi va grafik qayta hisoblanadi — batafsil: Tovarni qaytarish.

Badalni qabul qilish

Badal ikki joyda olinadi: kassa dasturida (pastda) va saytda — mijoz kartochkasida.

Kassa dasturida

Tepadagi menyuda «Bo'lib to'lash» bandi bor (do'konda bo'lib to'lash yoqilgan va sizda sotuvlarni ko'rish ruxsati bo'lsa; menyu ekranga sig'masa — «…» (Yana) tugmasi ichida). U yerda do'kondagi hamma shartnomalar ro'yxati:

Ustun	Ma'nosi
Mijoz	Ismi va telefoni
Sotuv	Sotuv raqami va shartnoma sanasi
Summa	Joriy yakuniy summa va muddat (oy)
Qolgan	Qolgan qarz
Keyingi to'lov	Keyingi badal sanasi va summasi (kechikkan bo'lsa qizil)
Holati	Faol / Kechikkan (N ta badal) / To'langan / Bekor qilingan

• Qidiruv — mijoz ismi, telefoni yoki sotuv raqami bo'yicha.
• Filtr — Ochiq (standart), Muddati o'tgan, To'langan, Bekor qilingan, Hammasi.
• Qatorni bossangiz ostida butun grafik ochiladi (har badalning holati bilan). Tepasida boshlang'ich to'lov turadi — bugungi summasi: tovar naqd yoki karta bilan qaytarilgan bo'lsa, qaytgani ayrilgan va yonida «shartnomada … edi — farqi qaytarishda mijozga berildi» izohi turadi.

Badalni olish:

1. Kerakli shartnoma qatoridagi «Badal to'lash» ni bosing.
2. Summa keyingi badal bilan oldindan to'ldirilgan; «Qarzni to'liq yopish» bilan qolgan hammasini bir yo'la olish mumkin.
3. To'lov turini va pul tushadigan kassani tanlang (ochiq smena kassasi yoki do'kon seyfi). Ochiq smena kassasiga tushgan pul smena hisobotida ko'rinadi. «Do'kon seyfi» tanlansa-yu, sizga seyfda ishlash ruxsati berilmagan bo'lsa, pul sizga biriktirilgan kassaga tushadi (batafsil). Kerak bo'lsa izoh yozing (ixtiyoriy, masalan «Akasi olib keldi») — pastga qarang.
4. «Qabul qilish» ni bosing. «To'lov chekini chop etish» belgisi qo'yilgan bo'lsa (printer ulangan bo'lishi kerak) alohida to'lov cheki chiqadi: qancha to'landi, qanday to'landi va qancha qarz qoldi (namuna). Naqd pulda chek bilan birga kassa qutisi ham ochiladi.

Mijozda do'konning Telegram boti ulangan bo'lsa, unga to'lov tasdig'i boradi — saytdagi badal bilan bir xil.

Faqat internet bilan. Grafik holatini server hisoblaydi, shuning uchun internet yo'q bo'lsa ro'yxat ochilmaydi va «Badal to'lash» tugmasi o'chiq, sababi yozilgan: «Internet yo'q — badal faqat internet bilan qabul qilinadi, chunki grafikni server hisoblaydi. Pulni olib qo'ying va internet qaytgach badalni shu yerdan kiriting.» «Qarzlar» dagi umumiy qarz to'lovi bu yerda yordam bermaydi: u ham faqat internet bilan ishlaydi va pulni eng eski qarzga tushiradi — shartnoma grafigi yopilmaydi.

Ikki marta yozilmaydi. Tugmani ikki marta tez bossangiz ham badal bitta yoziladi. «Server javob bermadi» xatosi chiqsa, summani o'zgartirmasdan yana bosing — oynani yopib qayta ochsangiz ham badal ikki marta yozilmaydi (dastur qayta ishga tushmagan bo'lsa). Summa, to'lov turi yoki izohni o'zgartirsangiz oyna ogohlantiradi: keyingi bosish yangi to'lov bo'ladi — avval ro'yxatda qolgan qarzni tekshiring.

Badal tugmasi faqat sotuvga to'lov qo'shish ruxsati bor xodimga ko'rinadi; ko'rish ruxsati bor, lekin bu ruxsati yo'q xodim ro'yxatni ko'radi, tugmani ko'rmaydi.

Do'kon sozlamasida bo'lib to'lash o'chirilgan, lekin ochiq shartnomalar qolgan bo'lsa, menyuda band chiqmaydi — «Qarzlar» sahifasining tepasida «Bo'lib to'lash shartnomalari: N ta ochiq» havolasi chiqadi, badalni o'sha yerdan olasiz.

To'lov cheki

Badal olingandan keyin kassa dasturi shartnomaning sotuv chekini qayta chiqarmaydi — alohida to'lov cheki chiqadi. Unda faqat SHU to'lov yoziladi:

           Baraka do'koni
            TO'LOV CHEKI
======================================
26.09.2026 14:05         Kassir: Aziza
Mijoz: Dilnoza           +998901234567
Shartnoma:                        #512
--------------------------------------
TO'LANDI:                 833 333 so'm
To'lov turi:                      Naqd
Qolgan qarz:            4 166 667 so'm
======================================
      To'lovingiz uchun rahmat!

• Shartnoma — shartnoma tuzilgan sotuvning raqami (sotuv chekidagi #512 bilan bir xil).
• Qolgan qarz — shu to'lovdan keyin shartnoma bo'yicha qolgan qarz. Qarz to'liq yopilsa 0 so'm yoziladi.
• To'lov grafigi chiqmaydi. To'liq grafik shartnoma tuzilgan kungi sotuv chekida bor; mijozga yangi nusxa kerak bo'lsa sotuvni «Sotuvlar» dan qayta chop eting (unda grafik to'lovlar bilan yangilangan holda chiqadi).
• Izoh chiqmaydi — u ichki eslatma (pastga qarang).
• Chek do'konning chek sozlamalariga bo'ysunadi: shrift o'lchami, qog'oz kengligi (58 yoki 80 mm), logotip, do'kon manzili va telefoni, «Sotuvchi» (bu chekda — Kassir), mijoz telefoni va pastki matn (do'kon o'z matnini yozgan bo'lsa o'sha, bo'lmasa «To'lovingiz uchun rahmat!»). Summa, to'lov turi, qolgan qarz, sana va mijoz ismi sozlanmaydi — ular to'lovning dalili. Sozlash: Chekda nima ko'rinishini tanlash.
• Kassir — pulni qabul qilgan xodim (to'liq ismi, bo'lmasa logini).
• Kassa dasturida lokal printer sozlanmagan, lekin do'konda server printeri bo'lsa, to'lov cheki o'sha printerdan chiqadi — ko'rinishi bir xil.

«Qarzlar» oynasida ham shu chek. Kassa dasturida «Qarzlar» → mijozni bosing → «Qarzni to'lash» oynasida ham «To'lov chekini chop etish» belgisi bor. Chek xuddi shunday, faqat ikki farq bilan: «Shartnoma» qatori yo'q (pul eng eski qarzdan boshlab bir nechta sotuvga taqsimlanadi) va «Qolgan qarz» — mijozning umumiy qarzi. Bu chek faqat kassa dasturiga ulangan printerdan chiqadi; printer sozlanmagan bo'lsa oynada «Chek chiqmaydi — kassa dasturida chek printeri ulanmagan» deb yozadi.

Saytdagi «Badal to'lash», mijoz kartochkasidagi to'lov va sotuv sahifasidagi «To'lov qo'shish» chek chop etmaydi.

Saytda

Mijoz kartochkasida «Nasiya shartnomalari» kartasi turadi. Har shartnomada: yakuniy summa va muddati, boshlanish sanasi, oylik badal, ustama, «Qolgan qarz» va butun grafik.

Badalni olish uchun «Badal to'lash» tugmasini bosing. Oyna keyingi badal summasi bilan oldindan to'ldirilgan bo'ladi; «Qarzni to'liq yopish» havolasi bilan qolgan hammasini bir yo'la yopish mumkin. To'lov usulini va pul tushadigan joyni (kassa yoki seyf) tanlaysiz, kerak bo'lsa izoh yozasiz.

Badal va qarz to'loviga izoh

Badal, sotuv sahifasidan qo'shilgan to'lov va qarzdorlar oynasidagi to'lov oynasida ixtiyoriy izoh maydoni bor (255 belgigacha). Izoh sotuvdagi to'lovlar ro'yxatida, mijozning oldi-berdi tarixida va kassa harakatlarida ko'rinadi. U chekka (to'lov chekiga ham) chiqmaydi va mijozning Telegram botiga yuborilmaydi — bemalol ichki eslatma yozish mumkin. Kassada sotayotganda esa to'lovga alohida izoh yo'q: u yerda sotuvning o'z izohi bor.

Badalni aynan shu tugma orqali oling. Mijoz kartochkasidagi umumiy to'lov boshqacha ishlaydi: u pulni eng eski qarzdan boshlab taqsimlaydi va shu nasiyaga tushmasligi mumkin. Batafsil: Qarzni qabul qilish.

Grafik qatorlarining holati: To'langan, Qisman to'langan, Kutilmoqda. Bu holat hech qayerda saqlanmaydi — har safar sotuvga tushgan haqiqiy puldan hisoblanadi, ya'ni pul qaysi yo'ldan kelganidan qat'i nazar grafik to'g'ri ko'rinadi.

Qarz to'liq yopilganda shartnoma «Yopilgan» bo'ladi va ro'yxatdan tushadi. Ko'rish uchun «Yopilganlarini ham» tugmasini bosing.

Nasiya shartnomasi bo'lmagan mijozda bu karta umuman chizilmaydi.

Do'kon sozlamalari

Sozlamalar → «Nasiya (bo'lib to'lash)» bo'limida avval imkoniyatning o'zi yoqiladi, keyin ikki chegara qo'yiladi.

Qator «Savdo va mijozlar» guruhida turadi, qisqa izohi — «Bo'lib to'lashga sotish». Qator oxiridagi tugma — asosiy tugma. Qatorning o'zini bossangiz tushuntirish shu joyda ochiladi: sotuv oynasida «Nasiya — bo'lib to'lash» tanlovi paydo bo'ladi (kelishilgan yakuniy summa, muddat va oylik to'lov jadvali).

• Yangi do'konda standart holatda o'chiq. Bu ataylab shunday — bo'lib to'lash hamma do'konga kerak emas, egasi o'zi qaror qiladi.
• Allaqachon nasiyaga sotgan do'konlarda yoqiq qoladi — sozlama qo'shilgan kuni mavjud shartnomasi bor do'konlarda u avtomatik yoqilgan, ya'ni hech kimning ishi to'xtamagan.
• O'chirsangiz orqaga qaytmaydi. Mavjud shartnomalar joyida qoladi, grafigi ko'rinadi va badallari qabul qilinaveradi — faqat yangisi ochilmaydi. Aks holda odamlarning qarzi ekrandan yo'qolib qolardi.
• O'chiq holatda ikki chegara maydoni ham, savatdagi nasiya belgisi ham, xodim ruxsatlaridagi «Nasiyaga sotish» katakchasi ham ekranda ko'rinmaydi — «yarim ishlaydigan tugma» qolmasin uchun.

Tugma yoqilgandan keyin ikki chegara ochiladi:

• Eng kam boshlang'ich to'lov (%) — shundan kam boshlang'ich bilan sotuv qabul qilinmaydi. Savatda «Boshlang'ich kamida 30% — 9 900 000» deb yozib turadi;
• Bir mijozdagi ochiq shartnomalar — bitta mijozga bir vaqtda nechta nasiya berish mumkinligi.

Ikkalasida ham 0 = chegara yo'q. Bu sozlamalarning hammasini faqat do'kon egasi va admin o'zgartira oladi; kassir chegaralarni ko'radi, lekin tahrirlay olmaydi.

Yodda tuting

• Mijoz shart — nasiya mijozsiz rasmiylashtirilmaydi;
• «Har N-chi xaridor» aksiyasi nasiyada qatnashmaydi — yakuniy summa mijoz bilan kelishilgan, ustiga aksiya chegirmasi qo'shilmaydi;
• Ustama tovar foydasi emas. U hisobotlarda alohida turadi, tovar marjasiga aralashmaydi — aks holda tannarx hisoboti buzilardi. Batafsil: Foyda qanday hisoblanadi;
• Sotuvni bekor qilsangiz shartnoma ham «Bekor qilingan» bo'ladi: qarz, kassa va hisob-kitob birga qaytariladi. Chekini qayta chiqarsangiz tepada «BEKOR QILINGAN», «Qarz: 0» turadi; «Ustama» qatori qoladi (JAMI uning ichida), grafik esa chiqmaydi.

Tez-tez uchraydigan savollar

Qarz miqdoriga chegara qo'yish mumkinmi? Mijoz kartochkasida qarz chegarasi belgilanadi. Chegaradan oshsa tizim ogohlantiradi.

Mijoz qarzini bir qismini to'lasa bo'ladimi? Ha, qisman to'lov qabul qilinadi — qolgan qarz saqlanadi.

Qarzni internetsiz qabul qilsam bo'ladimi? Yo'q. Qarz to'lovi (ham umumiy to'lov, ham nasiya badali) darhol serverga yoziladi va navbatga qo'yilmaydi: internet yo'q bo'lsa to'lov saqlanmaydi, xato xabari chiqadi. Pulni olib qo'ying va internet qaytgach kiriting. Qarzga sotish esa (muddatsiz qarz) kassa dasturida internetsiz ham ishlaydi.

Nasiyada kechikkani uchun jarima yozsam bo'ladimi? Yo'q, va bu ataylab shunday. Tizimda penya, jarima yoki kechikish foizi umuman yo'q — shartnoma tuzilgandan keyin mijozning qarzi o'sa olmaydi.

Sotuv ekranida «Nasiya — bo'lib to'lash» belgisi (kassa dasturida — «Bo'lib to'lash» tugmasi) umuman ko'rinmayapti. Uch sababdan biri: (1) bo'lib to'lash do'kon sozlamalarida yoqilmagan — Sozlamalar → do'kon sozlamalari → «Nasiya (bo'lib to'lash)»; (2) sizda «Nasiyaga (bo'lib to'lashga) sotish» ruxsati yo'q; (3) siz brauzerdagi kassada yoki mobil ilovadasiz — bo'lib to'lash saytdagi Sotuvlar → Yangi sotuv ekranida va kassa dasturida.

Kassa dasturida «Bo'lib to'lash» tugmasi bor, lekin bosilmaydi. Internet yo'q — tugma ostida sababi yozilgan. Bo'lib to'lash faqat internet bilan ishlaydi; aloqa tiklangach tugma o'zi yoqiladi. Shoshilinch bo'lsa, oddiy sotuv yoki muddatsiz qarz internetsiz ham ishlaydi.

Nasiya muddatini eng ko'pi qancha qo'ysam bo'ladi? 24 oy. Eng kami — 1 oy.

Mijoz nasiyani muddatidan oldin yopsa ustama kamayadimi? Yo'q. Yakuniy summa kelishilganicha qoladi, qarz shunchaki tezroq yopiladi.

Kassa dasturida badalni qayerdan olaman? Tepadagi menyuda «Bo'lib to'lash» → shartnomani toping → «Badal to'lash» (batafsil). Internet kerak.

Badal olganimda qanday chek chiqadi? Alohida to'lov cheki: kim, qachon, qancha va qanday to'lagani hamda qancha qarz qolgani. Sotuv cheki qayta chiqmaydi, grafik ham chiqmaydi (namuna). Kassa dasturidagi «Qarzlar» oynasida qarz to'langanda ham xuddi shu chek chiqadi.

Chekda to'lov grafigi chiqadimi? Ha — ustama va har badalning sanasi hamda summasi chekda chiqadi, qayerdan chop etilishidan qat'i nazar (batafsil).

Nasiyani kassa dasturidan (desktop) yoki brauzerdagi kassadan rasmiylashtira olamanmi? Kassa dasturidan — ha, internet bor paytda: to'lov oynasidagi «Bo'lib to'lash» tugmasi (batafsil). Brauzerdagi kassada (pos.topsavdo.uz) — yo'q, u yerda faqat muddatsiz qarz bor.

Keyingi qadam

• Qarzni tushunish
• Qarzni qabul qilish
• Xodim qo'shish va huquqlar
• Smenani yopish